İSTİ


1. sif. Qızdırılmış, isidilmiş, hərarəti artırılmış (soyuq qarşılığı). İsti otaq. İsti ütü. İsti süd.
– Hənifə bir əlində tas, o biri əlində isti su ilə dolu vedrə və dolça, tövşüyə-tövşüyə içəri girdi. İ.Hüseynov.

2. is. Xəstəlik halında bədəndə yaranan hərarət, istilik. Xəstənin istisi qalxmışdır.
– İstisini ölçüb dərhal; Ana deyir: – Dincəl bir az. M.Dilbazi.
[Salama] elə gəldi ki, sinəsindən isti qalxır… Mir Cəlal.

3. sif. İstilik verən, yandırıcı, qızğın. İsti günəş. İsti şüa.
– …Turab Xəzər dənizindən qalxan od kimi isti günəşdən yorğun gözlərini açdı. M.Hüseyn.
Əsla məni döyməsin; İsti günəş, sərt külək. Z.Xəlil.

// Hava haqqında. İsti gün. İsti hava.
– Nə gözəldir dolaşmaq isti yay fəsilləri; Bu sərin sahilləri. M.Müşfiq.
Avqustun ortaları olduğundan hava çox isti idi. İ.Əfəndiyev.
İsti yay günləri də Tapdığın intizarını anlayıb tez gəlib keçdi. Ə.Vəliyev.

// Mülayim iqlimi olan. İsti ölkələr (cənub ölkələri).
// is. Bərk qızmış hava; hərarət, istilik. Heç kəs nə qapıda, nə küçənin bir yanında görünmür.
Yəqin ki, istinin zərbindən hərə bir kölgə yerə pənah gətirib. C.Məmmədquluzadə.
[Məşədi Qəzənfər:] Yazın istisində harada sərinləyə bilərsən? Ü.Hacıbəyov.
Dözülməz isti insanı taqətdən salırdı. Ə.Sadıq.

// Cəm halında: istilər – havanın qızmağa başlaması. İstilər düşdü. İstilərin başlanmasına az qalıb.
– İstilər düşdükcə başını qaldırıb canlanmış cürbəcür həşərat və milçəklər bu gecə sanki qəsdən daha çox fəaliyyət göstərirdi. M.İbrahimov.

4. sif. Bədəni soyuqdan yaxşı qoruyan; yun. İsti köynək. İsti paltar. İsti corab.
– Gecələr yatmayıb hər bir qoçağa; İsti paltar tikdi gəlinlər, qızlar. S.Vurğun.
[Zəhranın] ayağında dizdən əsgər çəkməsi, başında isti papağı vardı. Ə.Vəliyev.

5. sif. məc. Hərarətli, mehriban, nəvazişli, oxşayıcı, səmimi.
Şux səslərlə dolu isti yuvalar; Daşqın çaylar, durğun göllər bizimdir… A.Şaiq.
Bircə nöqsan tapmayaraq övladının varlığında; Bir can kimi bəsləmişdir məni isti qucağında. S.Rüstəm.
[Gülcamal:] Məmmədin səsinə oxşayır bu səs; Onun nəfəsidir bu isti nəfəs! Z.Xəlil.

◊ İsti basmaq – bir işdən, sözdən, hadisədən və s.-dən çox mütəəssir olub özünü istilənmiş kimi hiss etmək.
İsti çalmaq – bax isti basmaq.
Bu səsdən məni bir isti çaldı, hərarət bütün bədənimi mum kimi yumşaltdı. Mir Cəlal.

İsti vurmaq – günəşin şiddətli təsirindən süstləşmək, əzgin və ya bayğın hala gəlmək.
Gorus dağının qaşında Nəbini isti vurur, bir kölgəlik tapıb uzanır. Qaçaq Nəbi”.

İsti yer – sakit, rahat, qazanclı, gəlirli iş, vəzifə, mənasında.
O gah getmək istədi, gah da isti yerini soyutmaqdan qorxdu. Mir Cəlal.
İsti-soyuq dadmaq (görmək, bilmək və s.) – bax bərkə-boşa düşmək (“bərk-boş”da).
[Məsum kişi:] …Oxuyanda nə olar, – deyirdi, – uşağın birisidir. Dünyanın işlərini nə qanır.
İsti-soyuq dadmayıb. Mir Cəlal.
Durna bacı dünyanın isti-soyuğunu yaxşı bilən adamlardan idi. Ə.Sadıq.

Sinonimlər (yaxın mənalı sözlər)

  • İSTİ 1. İSTİ, QAYNAR (qaynadılmış su, süd vəs.) O [Gülnisə], əlindəki qazanı isti su ilə yaxalayıb həyətə çıxdı: – Bismillah, – deyib qaynar suyu heyətə tu
  • İSTİ bürkü
  • İSTİ hərarət
  • İSTİ hərarətli — mehriban — səmimi
  • İSTİ yandırıcı — qızğın

Antonimlər (əks mənalı sözlər)

  • İSTİ İSTİ – AYAZLI Yayın isti günləri idi (S.S.Axundov); Ayazlı, şaxtalı bir qış axşamı; Yeddi yoldaş olub yola düzəldik (S

Etimologiya

  • İSTİ Söz işıq, ilıq, his,isinmək, ilğım kimi kəlmələrlə qohumdur. Türk dillərinin bə­zi­lərində həmin sözlər yılıq və çılıq, yışıq (və ya cışıq) formaların
İSTƏYƏ-İSTƏMƏYƏ
İSTİ-İSTİ

Digər lüğətlərdə