Bu məqaləni vikiləşdirmək lazımdır. |
Güləhməd Talıbov (Güləhməd Mirəhməd oğlu Talıbov) — kimya elmləri doktoru, professor. İlin müəllimi (2014).
Güləhməd Talıbov | |
---|---|
Güləhməd Mirəhməd oğlu Talıbov | |
Doğum tarixi | |
Doğum yeri | Azərbaycan SSR, Lənkəran rayonu, Şağlaser kəndi |
Vətəndaşlığı |
![]() |
Elm sahəsi | kimyaçı |
Elmi dərəcəsi | kimya elmləri doktoru |
Elmi adı | professor |
İş yeri | Azərbaycan Texniki Universiteti |
Təhsili | Leninqrad Dövlət Universiteti |
Mükafatları | Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin fəxri fərmanı -2000, Azərbaycan Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının fəxri fərmanı – 2010, Gürcüstan Kimya Cəmiyyətinin üzvü – 2011, İlin müəllimi – 2014. |
Güləhməd Mirəhməd oğlu Talıbov Lənkəran rayonu, Şağlaser kəndində anadan olmuşdur.
1984-cü ildən təyinatla Milli Elmlər Akademiyasının Neft-Kimya Prosessləri İnstitutunun "Nüvə maqnit rezonansı spektroskopiyası" qrupunda baş laborant kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Talıbov Güləhməd Mirəhməd oğlu 2011-ci ildə "Doymamış C3-spirtlərin efirləri və onların törəmələri: sintezi xassələri və tətbiqi" mövzusunda kimya elmləri üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Onun apardığı elmi tədqiqat işləri nəzəri və təcrübi əhəmiyyətli mühum nəticələrinə allil və propargil spirtlərinin sadə efirlərinin alınması üçün yeni üsulların tapılması, onların molekulunda reaksiya qabiliyyətli mərkəzlərinin artırılması məqsədilə hidroksil qrupu və halogen atomu saxlayan törəmələrinin yeni prinsipial sintez usullarının işləyib hazırlanması və sintetik imkanlarının genişləndirilməsi və tətbiq sahələrinin atrırılması aiddir.
O, bir sıra mono- və politsiklik karbohidrogenlərin selektiv alkoksihalogenləşmə reaksiyalarını aparmış, molekuldaxili tsiklləşmə nəticəsində oksigenli heterotsiklik birləşmələr sintez etmiş, kamfenin alkoksihalogenləşməsi molekuldaxili bitsiklik birləşmənin inversiyası ilə müşahidə edilməsi müəyyənləşdirmişdir.
İlk dəfə olaraq propargil β-yodefirlər əsasında β-qlikolların monopropargil efirlərinin alınması üçün ilkin maddə kimi istifadə olunması və onların molekuldaxili qapanması hesabına bir sıra altı- və yeddiüzvlü heterotsiklik birləşmələrin sintezi üçün yararlı olmasını müəyyənləşdirmişdir. Onun tərəfindən doymamış C3-spirtlərin β-yodefirlərinin alınması ücün təklif etdiyi reaksiya ABŞ-də cap olunan "March’s Advance Organic Chemistry" dərsliyinə daxil edilmişdir.
Onun tədqiqatları əsasında ilk dəfə əvəz olunmuş 1,4-dioksanların propargil β-halogenefirlərindən alınmasının yeni üsulu aşkarlanmışdır. Talıbov G. M. tətərindən ilk dəfə olaraq xlormetilpropargil efirin karbonilli birləşmələrlə kondensləşməsi nəticəsində 2-hidroksioksiranların a-qlikolların monopropargil efirlərinin, xlormetilpropargil efirin nitrillərlə kondensləşməsi nəticəsində ketoefirlərin, alkil-6-metil-4-etin(en)il-1,3-dioksan-5-karboksilatların (1R,2S)-1-aril-2-{[prop-2-in(en)iloksi]metil}spiro[2,4]hepta-4,7-dionların ückomponentlı steroselektiv yeni sintez üsullarını işləyib hazırlamış, NMR spektroskopiyanın köməyi ilə bir sıra doymamış oksiefirlərin mütləq konfiqurasiyasını təyin etmişdir. Halogenəvəzli stirolların kristal yod, klinoplitalit ((NaK)4CaAl6Cl30O72) və silisiumvolfram heteropoliturşunun natrium duzunun (Na4SiW12O40∙19H2O) suda məhlulunda allil spirti ilə alkooksiyodlaşmasi hesabına əvəzlənmiş 1,4-dioksanların sintezinin ilk dəfə yeni üsulunu işləyib hazırlamışdır. İlk dədə olaraq İQ və NMR spektroskopiyasının köməyi ilə 2-hidrooksioksiranların propargil efirləri molibden heteropoliturşunun gümüş duzlarının katalitik miqdarının iştirakı ilə furan törəmələrinin yüksək regioselektivliklə və cıxımla alınmasının yeni üsulunu tapmışdır.
Talıbov G. M. zərif üzvi sintez sahəsinda çalışan mütəxəssis kimi, doymamış C3-spirtlərin sadə efirlərinin hidroksil qrupu və halogen atomu saxlayan törəmələri metalların turş mühitdə korroziyasına qarşı effektiv inhibitor, sürtkü yağlarına və yanacaqlara antimikrob aşqar, bəd xassəli şiş əleyhinə preparat, sulfatreduksiyaedici bakteriyalara qarşı bioloji aktiv birləşmə, polimer materiallar üçün modifikatorlar və yapışqan kompozisiyaları, yapışqan materialları üçün inqredientlər, örtüklər üçün kimyəvi davamlı kompozisiyalar kimi istifadə oluna bilməsi imkanlarını tapmışdır.
1987-ci ildə ADNSU-nun "Üzvi kimya" kafedrasınnın əyani asipiranturasına daxil olmuş və MEA-nın həqiqi üzvü, akademik Siyavuş Qarayevin rəhbərliyi ilə 1991-ci ildə "Asetilen xlorefirləri: alınması, xassələri, tətbiqi" mövzusunda elmlər namizədi alimlik dərəcəsini almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir. 1990-cı ildən "Üzvi kimya" kafedrasının tədris laboratoriyasının müdiri vəzifəsində, 1993-cü ildə "Doymamış karbohidrogenlərin heteroatomlu törəmələri" problem laboratoriyasının böyük elmi işçisi vəsifəsində çalışmışdır. 1995-ci ildən "Üzvi kimya" kafedrasının dosenti vəzifəsində çalışmışdır. ADNSU-nun kimya-texnologiya fakültəsinin dekan müavini vəzifəsində işləmişdir. 2012–2015-ci illərdə "Üzvi və bioloji kimya" kafedrasının professoru olmuşdur. Hazırda Azərbaycan Texniki Universitetinde "Kimyatexnologiya, təkrar emal və ekologiya" kafedrasında professor olaraq pedaqoji fəaliyyətini davam etdirir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının 09 dekabr 2022-il qərarı ilə ona professor elmi adı verilmişdir.
Zərif üzvi sintez sahəsində çalışan mütəxəssis kimi, doymamış C3-spirtlərin sadə efirlərinin hidroksil qrupu və halogen atomu saxlayan törəmələri sürtkü yağlarına və yanacaqlara antimikrob aşqar, bəd xassəli şiş əleyhinə preparat, sulfatreduksiyaedici bakteriyalara qarşı bioloji aktiv birləşmə, polimer materiallar üçün modifikatorlar və yapışqan kompozisiyaları, metalların turş mühitdə korroziyasına qarşı effektiv inhibitor, yapışqan materialları üçün inqredientlər, örtüklər üçün kimyəvi davamlı kompozisiyalar kimi istifadə oluna bilməsi imkanlarını tapmışdır. Onun tədqiqatları əsasında ilk dəfə əvəz olunmuş propargil əvəzli 1,4-dioksanların β-halogenefirlərindən alınmasının yolları aşkarlanmışdır. İlk dəfə olaraq alkoholyat mühitində ɑ-halogenmetilpropargil efiri ilə karbonilli birləşmələr arasında gedən reaksiya nəticəsində epoksidlərin sintez üsulunu tapmışdır. Sink metalının iştirakı ilə karbonilli birləşmələrin ɑ-xlormetilpropargil efiri ilə qarşılıqlı təsiri reaksiyası nəticəsində oksi efirlərin və sononcunun nitrillərlə reaksiyasından ketoefirlərin alınmasını ilkin olaraq işlıyib hazırlamışdır. [[Doymamış C3-spirtlərin]], alkenlərlə və kristallik yodla reaksiyasından β-yodefirlərin alınmasını tapmışdır.