IV İvan Qroznı

İohann IV Vasilyeviç və ya İvan Qroznı (25 avqust 1530[1][2] və ya 15 avqust 1530, Kolomenskoye[d], Böyük Moskva Knyazlığı18 (28) mart 1584[1][2], Moskva, Çar Rusiyası) — Moskva1533-cü ildən bütöv Rusiyanın böyük knyazı, Rusiyanın ilk çarı (1547-ci ildən; yalnız 1575-1576-cı illərdə "bütöv Rusiyanın böyük knyazı" nominal olaraq Simeon Bekbulatoviç olmuşdur).[3]

İvan IV Vasilyeviç
Іѡа́ннъ Васи́лїевичъ
1547 – 1584
SonrakıI Fyodr
bayraq
Bütöv Rusiyanın Hökümdarı və Böyük Knyazı
1533 – 1575
ƏvvəlkiIII Vasili
Yelena Qlinskaya (regent)
SonrakıSimeon Bekbulatoviç
bayraq
Moskva Böyük Knyazı
1576 – 1584
ƏvvəlkiSimeon Bekbulatoviç (De-yure)
SonrakıI Fyodor
Şəxsi məlumatlar
Doğum adı Иван Васильевич
Doğum tarixi 25 avqust 1530[1][2] və ya 15 avqust 1530
Doğum yeri
Vəfat tarixi 18 (28) mart 1584[1][2] (53 yaşında)
Vəfat yeri
Vəfat səbəbi zəhərlənmə[d]
Dəfn yeri
  • Arxangel kafedralı[d]
Fəaliyyəti siyasətçi
Atası III Vasili
Anası Yelena Qlinskaya
Həyat yoldaşları qanuni: 1) Anastasiya Romanovna
2) Mariya Temryukovna
3) Marfa Sobakina
4) Anna Koltovskaya
Uşaqları oğulları: Dmitri, İvan, Fyodor, Vasili, Dmitri Uqlitski
qızları: Anna, Mariya, Yevdokiya
Ailəsi Rüriklər sülaləsi
Dini şərqi ortodoks xristianlıq
Hərbi xidmət
Döyüşlər
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Moskva böyük knyazı III VasiliYelena Qlinskayanın böyük oğlu. Mənşəcə atası tərəfindən o, Rüriklər sülaləsinin Moskva budağına aid olunurdu, anası tərəfindən isə Qlinski Litva knyazlarının banisi hesab edilən Mamay xanın nəslinə.[4][5] Ata tərəfindən nənəsi bizans imperatorların sülaləsindən gələn Sofiya Paleoloq idi.[6]

Nominal olaraq İvan 3 yaşından hökmdar oldu. 1547-ci ildəki Moskva üsyanından sonra "İzbrannaya rada" ("Seçilmiş rada") yaradaraq, o, yaxın hesab etdiyi şəxslərin iştirakı ilə hökümdarlıq eləməyə başladı. Hərbi xidməti, məhkəmə sistemi və dövlətin idarə edilməsində islahatlar aparmışdır. QazanHəştərxan xanlığları fəth edilmişdir, Qərbi Sibir, Don Qoşunlarının Vilayəti, BaşqırdıstanNoqay Ordasının torpağları Rusiyaya birləşdirilmişdir. Beləliklə, IV İvanın hakimiyyəti dövründə Rusiyanın ərazi artımı təxminən 100% təşkil etdi (2,8 milyon km²-dən 5,4 miyon km²-ə çatdı), çarlığının son illərində Rus dövləti ərazisinə görə bütöv Avropadan böyük oldu.[7]

1560-cı ildə Seçilmiş rada ləğv olundu, onun əsas xadimləri çarın etibarını itirdilər, və İvan Qroznı Rusiyanı tam müstəqil idarə etməyə başladı. İvan Qroznının çarlığının ikinci yarısı Livoniya müharibəsində uğursuzluqla yadda qaldı və həmçinin,  köhnə aristokratiya soylarını zəiflədən opriçninanın yaranması ilə yadda qaldı. Formal olaraq, IV İvan Rusiyanı idarə edən ən uzunmüddətli hökümdardır  — 50 il və 105 gün.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Середонин С. Иоанн IV Васильевич Грозный (rus.). // Русский биографический словарь СПб: 1897. Т. 8. С. 229–271.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Военная энциклопедия (rus.). СПб: Иван Дмитриевич Сытин, 1913. Т. 11.
  3. Иван IV Васильевич Грозный / Буганов В. И. // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  4.  Глинские / Каштанов С. М. // Böyük Sovet Ensiklopediyası : [в 30 т.] / baş redaktor. Aleksandr Proxorov. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  5.  Глинские, княжеский род // Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  6. "Второе послание Ивана Грозного шведскому королю Юхану III". 2013-10-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-10-12.
  7.  История России с древнейших времен до наших дней Arxivləşdirilib 2013-02-18 at the Wayback Machine / Орлов А. С., Георгиев В. А., Георгиева Н. Г., Сивохина Т. А. — М.: Проспект, 1999. — 544 с.