Lüğətlərdə axtarış.

Axtarışın nəticələri

  • ottisk

    ottisk

    Tam oxu »
    Azərbaycan Dilinin Orfoqrafiya Lüğəti
  • OTTİSK

    [rus.] сущ. оттиск (чап авур материалрин чарадаказ экземпляр; басма).

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-ləzgicə lüğəti
  • OTTİSK

    сущ. типогр. оттиск (отпечаток какого-л. текста, рисунка, сделанный на бумаге типографским способом)

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • OTTİSK

    is. [rus.] Çap olunmuş materialların ayrıca nüsxəsi; basmaca

    Tam oxu »
    Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti
  • ОТТИСК

    м 1. iz, şəkil; оттиск пальцев barmaqların izi; оттиск печати möhürün şəkli; 2. mətb. ottisk, basma.

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
  • оттиск

    ...след, оставшийся на чём-л. от надавливания другого предмета. Оттиск вороньих лапок. Оттиск подковы. 2) Отпечаток текста, рисунка и т.п., полученный т

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • ОТТИСК

    ...акъудай макъаладин экземпляр); отдельный, оттиск кьилдин оттиск (ччараз басма авурди).

    Tam oxu »
    Rusca-ləzgicə lüğət
  • PROOF-SHEET

    n mətb. ottisk, korrektura

    Tam oxu »
    İngiliscə-azərbaycanca lüğət
  • ОТТИСНУТЬ

    тип. оттиск акъудун; басма авун.

    Tam oxu »
    Rusca-ləzgicə lüğət
  • ŞTEMPEL

    ...рисунка или надписи для накладывания печати, клейма, для получения оттиска. Ştempellə damğalamaq клеймить штемпелем, ştempel vurmaq приложить штемпел

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • ТИСКАЛЬЩИК

    м xüs. ottisk çıxaran fəhlə (mətbəədə).

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
  • ОТТИСКАТЬ

    сов. dan. 1. əzmək, basmaq; basıb əzmək; 2. bax оттиснуть 1-ci mənada

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
  • ОТПИСКА

    ж başdansovma cavab, formal cavab

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
  • ОТПРЫСК

    ж 1. bot. zoğ; 2. məc. köhn. isteh. nəsi, övlad, törəmə, nəvə-nəticə

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
  • ОТПУСК

    1. мн. нет ахъаюн; гун. 2. рухсат, отпуск (ял ягъиз ахъайдай вахт).

    Tam oxu »
    Rusca-ləzgicə lüğət
  • ОТПИСКА

    метлеб квачир гьакI алудун патал кхьей жаваб; гьакI кхьена алудун

    Tam oxu »
    Rusca-ləzgicə lüğət
  • ОТПУСК

    м 1. məzuniyyət; очередной отпуск növbəti məzuniyyət; творческий отпуск yaradıcılıq məzuniyyəti; 2. buraxma, buraxılma; buraxılış; отпуск средств vəsa

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
  • ОТТЁСКА

    ж мн. нет yonma, yonulma

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
  • ОТПУСК

    ...ял ягъиз ахъайдай вахт. Мехъер авур са вацралай Гуьлзаран отпуск куьтягь хьана. Н. А. Вагьанда къванер. Са вацралай хьиз отпуск куьтягь хьана, Гь

    Tam oxu »
    Ləzgi dilinin izahlı lüğəti
  • отпуск

    отпуск : отпускдиз фин - уходить в отпуск.

    Tam oxu »
    Ləzgicə-rusca lüğət
  • ОТПУСК

    n. leave, vacation, holiday, furlough .

    Tam oxu »
    Ləzgicə-ingliscə lüğəti
  • ОТПУСК

    məzuniyyət.

    Tam oxu »
    Ləzgicə-azərbaycanca lüğəti
  • отписка

    ...ж. Формальный ответ, не затрагивающий существа дела, обходящий его. Пустая отписка. Канцелярские, бюрократические отписки. Получить на свою жалобу от

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • отпрыск

    -а; м. 1) Побег, отходящий от пня или корня. Корневой отпрыск. Размножение отпрысками. 2) устар. Потомок; дитя, чадо. Великовозрастный отпрыск. Единст

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • отпуск

    ...(разг.). Получить отпуск. Очередной отпуск. Внеочередной отпуск. Отпуск по болезни. Подать заявление на отпуск. Академический отпуск. (по болезни уча

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • ОТПРЫСК

    1. бот. таза хел, таза цуьрц. 2. пер. несил; тухумдикай тирди

    Tam oxu »
    Rusca-ləzgicə lüğət
  • optik

    is. 1) opticien m ; 2) optique adj ; d’optique ; ~ xəyal aberration f, illusion f optique

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-fransızca lüğət
  • ОБЫСК

    обыск, къекъуьн (садан кIвале, жибинра са тахсиркарвал субутдай шейэр жутъурун мураддалди); произвести обыск в квартире кIвале къекъуьн (обыск авун)

    Tam oxu »
    Rusca-ləzgicə lüğət
  • отток

    -а; м. 1) к оттечь - оттекать. Отток воды. Отток крови. 2) Убыль, убывание. Отток капитала. Отток слушателей. 3) спец. Место стока какой-л. жидкости.

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • оптик

    ...Специалист в области оптики, оптического производства. Инженер-оптик. б) расш. О студенте или сотруднике оптического института. Студент-оптик. Оптики

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • OPTİK

    [yun.] прил. 1. оптикадиз талукь тир, оптикадин; оптик (мес. приборар); 2. экуьнин са затӀуна акьуна элкъуьнин ва я хунин къанунралди арадал къведай.

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-ləzgicə lüğəti
  • OPTİ́K₁

    sif. [yun.] 1. Optikaya aid olan. Optik cihazlar. 2. Optika hadisələrinə aid olan; işığın inikası və sınması qanunları üzündən törəyən, əmələ gələn. O

    Tam oxu »
    Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti
  • ÓPTİK₂

    [yun.] 1. Optika mütəxəssisi. 2. Optik şüşə və cihazlar hazırlayan usta.

    Tam oxu »
    Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti
  • OPTİK

    1. оптический; 2. оптик (специалист по оптике);

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • обыск

    ...укрываемое, недозволенное и т.п. Произвести, сделать, устроить обыск. Подвергнуть обыску. Ночью нагрянули с обыском. Обыск произведён в присутствии п

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • ОПТИК

    оптик (оптикадин специалист; оптикадин шейэр расдай устIар).

    Tam oxu »
    Rusca-ləzgicə lüğət
  • ОПТИК

    м optik (optika mütəxəssisi).

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
  • OPTİK

    ...отражения и преломления света. Optik hadisə оптическое явление, optik xassələr оптические свойства, optik mühit оптическая среда 2. основанный на исп

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • ОТТЁК

    м şirə

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
  • ОТТОК

    м xüs. nov, navalça, suaxan

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
  • ОБЫСК

    м axtarış

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
  • optik

    optik

    Tam oxu »
    Azərbaycan Dilinin Orfoqrafiya Lüğəti
  • OPTİK

    I. i. optician II. s. opticial; ~ illüziya optical illusion

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-ingiliscə lüğət
  • BASMA

    ...надавливание, сдавливание; 2. типографское тиснение, печатание, оттиск; 3. печатный;

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • черноватый

    -ая, -ое; -ват, -а, -о., разг. Немного чёрный. Черноватый оттиск.

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • HEKTOQRAF

    гектограф (пластинка, с которой получается оттиск сделанных на ней надписей)

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • AVTOTİPİYA

    ...способ полиграфического воспроизведения полутоновых изображений 2. оттиск, изготовленный этим способом

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • корректура

    ...(вносить исправления в оттиск с типографского и т.п. набора). 2) Оттиск с типографского и т.п. набора, предназначенный для исправления ошибок. Читать

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • KORREKTURA

    ...исправление ошибок, замеченных в оттиске с типографского набора 2. оттиск с типографского набора, предназначенный для исправления ошибок. Korrekturan

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • НАТИСК

    1. Hücüm, həmlə, basğın, təzyiq; 2. Mətb. Qabarıq

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
  • İTTİSA

    İTTİSA’ ə. genişlənmə, genişlik.

    Tam oxu »
    Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında işlənən ərəb və fars sözləri lüğəti
  • НАТИСК

    м 1. hücum, həmlə, basqın, təzyiq; 2. mətb. qabarıq (güclü təzyiqdən kağızın o biri üzündə əmələ gələn çıxıq)

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
  • натиск

    ...напряжённое движение, действие людей, войск на кого-, что-л. Сдерживать натиск толпы. Стремительный натиск войск. 2) Сильный напор, давление. Натиск

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • НАТИСК

    зарб гьужум; чуькьуьн (мес. кьушунри душман)

    Tam oxu »
    Rusca-ləzgicə lüğət
  • attik

    attik

    Tam oxu »
    Azərbaycan Dilinin Orfoqrafiya Lüğəti
  • аттик

    -а; м. (греч. attikós); архит. Декоративная стенка (с рельефами и надписями), возведённая над венчающим сооружение карнизом (обычно на триумфальной ар

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • декретный отпуск

    Отпуск по беременности и родам.

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • корректурный

    см. корректура; -ая, -ое. Корректурный оттиск. К-ые знаки. К-ая правка.

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • ВЁРСТКА

    ...səhifə bağlama (bağlanma); 2. səhifələnmiş yığım; 3. səhifə, ottisk.

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
  • ESTAMP

    I сущ. эстамп (оттиск, снимок с гравюры) II прил. эстампный. Estamp mağazası эстампный магазин

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • линогравюра

    ...иск. см. тж. линогравюрный Гравюра, выполненная на линолеуме; оттиск с такой гравюры.

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • STEKLOQRAF

    ...смачиваемое клейкой жидкостью матовое стекло, на котором делается оттиск оригинала)

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • MONOTİPİYA

    ...рисунок, нанесённый красками на гладкую доску, даёт только один оттиск)

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • HİSSƏLİ

    ...Hissəli areal частичный ареал, стом. hissəli qəlib частичный оттиск

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • ГРАНКА

    ...-набордин гьеле ччинриз ччара тавунвай кIусунилай басма авур оттиск -текст. 2. набордин гьа кIус вич).

    Tam oxu »
    Rusca-ləzgicə lüğət
  • эстамп

    -а; м. (франц. estampe) см. тж. эстампный Оттиск, отпечаток с картины, снимок с гравюры. Печатать эстампы. Украсить стену эстампом.

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • вёрстка

    -и; ж.; типогр. 1) к верстать 2) Свёрстанный набор, оттиск или фотоотпечаток со свёрстанного набора. Читать, править вёрстку. Внести исправления в вёр

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • оттиснуть

    ...св. см. тж. оттискивать, оттискиваться, оттискивание что спец. сделать оттиск 2); отпечатать. Оттиснуть новую корректуру. Оттиснуть листовку на гекто

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • сверка

    ...по компасу. 2) полигр. Последний перед печатанием корректурный оттиск в листах.

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • QRANKA

    сущ. гранка: 1. столбец типографского набора 2. оттиск с печатного набора, ещё не свёрстанного в страницы, а также сам этот набор 3. машинописная стра

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • гранка

    -и; мн. род. - -нок, дат. - -нкам; ж. см. тж. граночный Оттиск со столбца типографского набора, ещё не свёрстанного в страницы; столбец такого набора.

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • офорт

    ...офортный Гравюра на металле с рисунком, протравленным кислотой; оттиск с такой гравюры. Выставка офортов.

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • OFORT

    ...гравюра на меди или цинке, сделанная таким способом 3. типографский оттиск такой гравюры

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • QRAVÜRA

    I сущ. гравюра: 1. печатный оттиск на бумаге (или на сходном материале) с пластины (доски) 2. вид графики 3. произведение этого вида искусства II прил

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • FOTOTİPİYA

    ...степенью точности воспроизведения изображений) 2. отпечаток, оттиск, полученный таким способом

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • ксилография

    ...Гравирование на дереве. Искусство ксилографии. 2) Гравюра на дереве; оттиск с такой гравюры. Собрание ксилографий.

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • QRİF

    ...головой) 2 сущ. гриф: 1. печать, штемпель с образцом подписи 2. оттиск этой подписи или текста на документе

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • автотипия

    ...изображений (картин, фотографий и т.п.). Трёхцветная автотипия. б) отт. Оттиск, изготовленный этим способом.

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • пришлёпнуть

    ...шалуна. Пришлёпнуть по заду. 3) что Приложить с силой, оставив оттиск. Пришлёпнуть печать.

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • репринт

    ...воспроизведение какого-л. издания. Репринты первоиздании. 2) Отдельный оттиск части какого-л. издания (журнала, книги), существующего в самостоятельн

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • фотолитография

    ...литографический камень или металлическую пластинку, покрытые светочувствительным слоем. 2) Оттиск с литографической печатной формы, изготовленной так

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • литография

    ...литографией. Искусство литографии. 2) Полученный таким способом оттиск. Художественная литография. Выставка литографий. Купить литографию.

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • FOTOLİTOQRAFİYA

    ...литографический камень или металлическую пластину, покрытые светочувствительным слоем 2. оттиск с литографской печатной формы, изготовленной таким сп

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • фототипия

    ...слоем. Это издание отпечатано способом фототипии. 2) Отпечаток, оттиск, полученный таким способом. Большая фототипия с картины.

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • QƏLİB

    ...изготовление форм 2. формовка. Kərpic qəlibi кирпичная формовка 3. оттиск, слепок. Qəlibin işlənməsi обработка оттиска, anatomik qəlib анатомический

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • литографский

    ...-ое. а) к литография Литографский способ печатания. Литографский оттиск. Литографский цех. б) отт. Предназначенный, служащий для печатания способом л

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • MÖHÜR

    ...təsdiq etmək kimin удостоверить чью подпись печатью, möhür basması оттиск печати, vəsiqənin möhürü печать на удостоверении 2. плоский четырёхгранный

    Tam oxu »
    Azərbaycanca-rusca lüğət
  • печатка

    ...брелоке) Сейчас в моде печатки. Приложить печатку. Обладатель печатки. б) отт. Оттиск такой печати. Печатка на книге. Размазать печатку. 2) разг. Отд

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • пунктир

    ...событий. Дать биографию пунктиром. 3) типогр. Специальная линейка, дающая оттиск такой линии.

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • гравюра

    ...гладкой поверхности какого-л. твёрдого материала; печатный оттиск такого рисунка. Гравюра на дереве, на камне, на металле, на линолеуме. Гравюра резц

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • сводка

    ...сева. Передать сводку. Составить сводку. 3) спец. Последний контрольный оттиск печатного листа перед печатью.

    Tam oxu »
    Rus dilinin izahlı lüğəti
  • ОТТИСКИВАТЬСЯ

    несов. 1. bax оттискаться; 2. sıxışdırılıb çıxardılmaq, itələnib çıxardılmaq; 3. əzilmək, sıxılmaq; 4

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
  • ОТТИСКИВАТЬ

    несов. bax оттиснуть, оттискать

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
  • ОТТИСКАТЬСЯ

    сов. dan. onu-bunu itələyərək kənara çıxmaq, özünə yol açmaq

    Tam oxu »
    Rusca-azərbaycanca lüğət
OBASTAN VİKİ
Ottisk
Ottisk – [rus. tiskat – basmaq, sixmaq] 1)mətbəədə çap olunmuş materialların ayrıca nüsxəsi; 2)poliqrafik üsulla yerinə yetirilmiş təsvir; 3)çap surəti, basma – səthinə boyaq cəkilmiş çap formasının kağız və ya başqa material üzərində alınan izi. Poliqrafiya proseslərində keyfiyyətin yoxlanması üçün çıxarılan surətə nümunə ottiski, kütləvi şəkildə hazırlanan surətə isə tiraj ottiski deyilir. == Ədəbiyyat == R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Otis
Dovdaq (lat. Otis) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin dovdaqkimilər dəstəsinin dovdaqlar fəsiləsinə aid heyvan cinsi. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir. == Təsviri == Bel tərəfi kürən, üzərində naxışlar var. Qarın tərəfi çirkli-ağımtıldır. Qanadları əsasən ağ, ucu isə qaradır. Quyruğunun ucunda qara və ağ xallar köndələn zolaq əmələ gətirir. Erkəyinin "bığları" var. == Yayılması == Avropa, Asiya və Afrikada yayılıb. Azərbaycanda XX əsrin ortalarına qədər Acınohur bozqırlarında, Kür-Araz və Lənkəran ovalığında, Böyük Qafqazın dağətəyi ərazilərində qışlamış, həm də Kür-Araz ovalığında (Şirvan və Muğan düzləri) yuvalamışdır.
Optik cihazlar
Optik cihazlar — optik şüalanmanı çevirməklə görmə imkanlarını genişləndirən cihazlar. Geniş yayılmış optik cihazlara misal kimi persikop, mikroskop, teleskop və kameraları göstərmək olar. == Təsvirin təkmilləşdirilməsi == İlk optik cihazlar uzaqdakı cisimlərin böyüdülmüş xəyalını almaq üçün istifadə edilən teleskoplar və çox kiçik obyektlərin təsvirini böyütmək üçün istifadə edilən mikroskoplar idi. Qaliley və van Levenhukun dövründən bəri, bu cihazlar çox təkmilləşdirilmiş və elektromaqnit spektrinin digər hissələrini də əhatə etməyə başlamışdır. Binokl daşınabilən yığcam cihazdır. Kamera optik cihazların bir növü hesab olunur, stenop və obskura kamerası belə cihazların çox sadə nümunələridir. == Analiz == İşıq və ya optik materialların xassələrin analiz etmək üçün başqa bir optik cihazar sinfi tətbiq olunur. Onlara daxildir: İnterferometr — işıq dalğalarının interferensiya xassələrini ölçür Fotometr — işığın intensivliyini ölçür Polyarimetr — polyarlaşmış işığın dispersiyasını və ya polyarlaşma müstəvisinin fırlanmasını ölçür Reflektometr — səth və ya obyektin qaytarma qabiliyyətini ölçür Refraktometr — müxtəlif materialların sındırma əmsalını ölçür Spektrometr və ya monoxromator — kimyəvi analiz və ya material analizi məqsədi ilə optik spektrin bir hissəsini generasiya edir və ya ölçür Avtokollimator — bucaq sapmalarını ölçür Vertometr — kontakt linzaların, eynək və lupa linzalarının sındırma qüvvəsini təyin etmək üçün istifadə olunurDNT sekvenserləri də optik cihazlar hesab edilə bilər, çünki onlar DNT zəncirinin xüsusi nukleotidinə qoşulmuş flüoroxrom tərəfindən buraxılan işığın rəngini və intensivliyini analiz edirlər. Səth plazmon rezonansına əsaslanan cihazlar biomolekulyar qarşılıqlı təsirləri ölçmək və analiz etmək üçün refraktometriyadan istifadə edir.
Optik lif
Fiber-optik və ya optik lif — şüşə və ya plastikin çəkilməsi (həmçinin ekstruziyası) üsuluyla əldə edilən, diametrcə insan tükündən bir qədər qalın əyilgən, şəffaf lif. Optik liflər elektrik kabellərinə nəzərən daha böyük ötürmə sürətinə malik olur ki, bu da verilənləri geniş buraxılış zolağında çox uzaq məsafələrə ötürməyə imkan verir. Burada liflər metal məftilləri əvəz edir, çünki onlar siqnalları daha az itki ilə ötürür; bundan başqa liflər elektromaqnit maneələrinə qarşı dözümlüdür, amma metal məftillər üçün vəziyyət tam əksinədir. Həmçinin, liflər dəst şəklində bağlanılır və beləliklə fiberskopa oxşar olaraq burada da işıq və ya təsvir bir yerdən başqa yerə ötürülür. Xüsusi olaraq hazırlanmış liflər müxtəlif tətbiqlər üçün istifadə olunur, bunlardan bəziləri lifli optik sensorlar və lifli lazerlərdir.Adətən, optik liflər sındırma əmsalı lif maddəsinin sındırma əmsalından kiçik olan örtük materialı ilə əhatə olunmuş nüvədən ibarət olur. İşıq lifin nüvəsi daxilində dalğaötürənlərin iş prinsipinə oxşar şəkildə yayılır. Çoxlu yayılma yollarını və ya eninə modları dəstəkləyən liflər çoxmodlu (multimod) liflər, bir modu dəstəkləyənlər isə birmodlu (monomod) liflər adlanır. Ümumiyyətlə, çoxmodlu liflərin nüvəsi daha böyükdür və onlar rabitədə böyük gücləri qısa məsafələrə ötürmək üçün tətbiq olunur. 1000 metrdən (3300 fut) uzun olan əksər kommunikasiya əlaqələri üçün təkmodlu liflərdən istifadə olunur. Optik liflərin aşağı itkilərlə birləşdirilməsi optika rabitə üçün çox vacibdir.
Optik materiallar
Optik materiallar Optik materiallar təbii və sintetik materiallar, monokristallar, polikristallik ( şəffaf keramik materiallar), şüşələr ( optik şüşələr, fotositallar), polimer ( üzvi şüşə) və bu və ya digər elektromaqnit dalğaların diapazonunda şəffaf olan materiallar. Onlardan spektrin ultrabənövşəyi, görünən, infraqırmızı oblastında işləyən optik elementlərin hazırlanmasında (istehsal üçün) istifadə olunur. Danışıq dilində və sənayedə bir çox hallarda bütün bərk optik materialları şüşə adlandırırlar. Bəzən optiki şüanı ötürən optiki mühit, bəzi polimerlər, lent, hava qaz, maye və başqa maddələr də optik material rolunu oynayır. == Silikat şüşələr == Ən qədim və tanınmış optik material silisium dioksid və digər maddələrin qarışığından ibarət adi şüşədir. Texnologiyanın inkişafı və optik cihazların təkmilləşdirilməsi tələblərinin sərtləşdirilməsi texniki şüşələrin xüsusi bir sinifi optik şüşələrin yaradılmasına gətirib çıxartdı. Digər şüşələrdən yüksək şəffaflığı, saflığı rəngsizliyi, həmcinsliyi, ciddi sındırma və dispersiya qabiliyyəti ilə fərqlənir. == Kvars şüşə == Təmiz silisium dioksidi (məsələn, dağ billurunu) əritməklə kvars şüşəsini əldə etmək olar. Digər silikat şüşələrdən kimyəvi davamlılığı, olduqca aşağı xətti genişlənmə əmsalı və nisbətən yüksək ərimə temperaturu (1713-17280C) ilə fərqlənir. Bunun sayəsində daha geniş temperatur diapazonunda və aqressiv mühitdə işləyə bilən optik sistem qurmaq mümkündür.
Optik mikroskop
Optik mikroskop — XX əsrin ortalarına qədər alimlər ancaq optik cihazlarla işləyirdilər. Onlar nöqtələr arası məsafə ~0,20 mкm olan strukturları görə bilirdilər, ona görə də maksimal böyütmə ~2000 krat ola bilirdi. Bu isə elmin tələblərini ödəyə bilmirdi.
Optik nevrit
Optik nevrit- Optik nevrit görmə sinirinin kəskin demielinləşməsidir. Çox hallarda DS ilk dəfə optik nevrit ilə təzahür edir. Bəzi hallarda optik nevritin həmləsi simptomsuz olur. Digər hallarda isə o, göz ətrafında olan ağrılar və görmə qabiliyyətinin yayğınlıq, rənglərin çətin ayırd edilməsi kimi pozuntusu ilə müşahidə olunur. Hər bir ağrı ilə müşahidə olunan, ya olmayan görmə problemi olan pasiyent oftalmoloqun müayinəsindən keçməlidir. Başqa səbəbi olmayan optik nevrit diaqnozu müəyyən edilirsə və pasiyentdə Dağınıq skleroz ehtimalı varsa, bunu pasiyentlə müzakirə etmək və pasiyenti nevroloqa göndərmək lazımdır.
Optik reflektometr
Optik reflektometr (ing. OTDR, Optical Time Domain Reflectometer) — fiber-optik ötürmə xətlərinin parametrlərini ölçmək üçün cihazdır. == İş prinsipi == Cihazın iş prinsipi reflektometrin optik lifə buraxdığı əks olunan optik impulsların təhlilinə əsaslanır. Optik reflektometr ilə ölçmələr işığın lifdə geri səpilməsi hadisəsinə və sındırma indeksində sıçrayışlardan işığın əks olunmasına əsaslanır. Xətt boyunca yayılan işıq impulsları , xətt üzrə qeyri-homogenlik və mühitdə udulma səbəbindən əks olunma və zəifləmə yaşayır. Optik implus yönləndirici bağlayıcı vasitəsilə lifə vurulur. Bu implus lif vasitəsilə yayılır və lifin zəifləmə faktoruna uyğun olaraq zəiflədilir. Optik gücün əhəmiyyətsiz bir hissəsi dağılır və nəticədə əks səpələnmiş şüalanma istiqamətləndirici birləşdirici vasitəsilə fotodetektora daxil olur, elektrik siqnalına çevrilir, gücləndirilir, işlənir və nəticə göstərilir. Optik reflektometrdən istifadə edərək zəifləmənin ölçülməsi müəyyən bir lif üçün geri səpilmə əmsalının sabit olduğu fərziyyəsinə əsaslanır, yəni lifin hər bir nöqtəsində eyni miqdarda optik güc geriyə səpilir, lakin lifin özünün zəifləməsi səbəbindən, Optik reflektometr fotodioduna xətti azalan optik güc verilir. 1 və 2 nöqtələri arasında lifin zəifləməsi müvafiq güc səviyyələri P1 və P2 arasındakı fərqin yarısı kimi müəyyən edilir: A=-(0.5)*(P1-P2)(dB) - fakta görə -0.5 çarpan görünür.
Optik skaner
Optik skaner (optical scanner) – kağızda və ya başqa daşıyıcıda olanları xüsusi proqram təminatının (məsələn, qrafikanın oxunması və ya simvolların optik tanınması) köməyilə oxuyaraq, açıq və tünd (və ya rəngli) nöqtələr yığınını rəqəmli siqnala çevirən daxiletmə qurğusu. Quruluş özəlliklərinə görə skanerlərin bir neçə növünü fərqləndirirlər: planşet skanerlər (FLATBED SCANNER), səhifə skanerləri (PAGE SCANNER), slayd skanerləri (SLIDE SCANNER), əl skanerləri (HANDHELD SCANNER). Ən çox yayılmış növü planşet skanerlərdir ki, orada darayıcı qurğu tərpənməz sənəd boyunca hərəkət edir. Skanerlər adi faksimil operatorlarda olduğu kimi, baxdıqları kağızı tərpənməz baxış mexanizmi üzəri ilə hərəkət etdirə də bilər. Bəzi xüsusi skanerlər videosiqnalı proqram təminatı vasitəsilə emal olunmaq üçün rəqəmli siqnala çevirən standart videokamera ilə də işləyir. Əl skanerləri də çox tanınır; belə adlanmalarına səbəb istifadəçinin onları əllə tutaraq sənədin üzəriylə hərəkət etdirməsidir. Əl skanerləri ucuz olsalar da, onların baxış zonasının eni məhdud olur. == Ədəbiyyat == İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s. == Xarici keçidlər == Skaner nədir?
Optik spektr
Elektromaqnit spektr və ya optik spektr — elektromaqnit şüalanması tezliklərinin tam diapazonu. Nəzəri olaraq elektromaqnit spektrinin yuxarı və aşağı sərhədləri olmur. O, adətən, loqarifmik şkala vasitəsilə verilir. ITU elektromaqnit spektrində 30 Hs-dən 3000 GHs aralığında 12 diapazon seçdirib. Elektromaqnit spektr işığın analizi ilə alınır. İşığı təşkil edən tezliklər toplusunun tərkibindən asılı olaraq elektromaqnit spektr xətti (diskret), bütöv və mürəkkəb (bütöv oblastlar və onların daxilində yerləşən ayrı-ayrı spektr xətlərindən ibarət sistem) olur. Elektromaqnit spektrin xarakteri işıq mənbəyi və şüalanma mexanizmi ilə müəyyən edilir. İşıq mənbəyi atomdursa, alınan spektr xətti, malekuldursa zolaqlı olur. Qızdırılmış bərk cisim bütöv spektrli işıq şüalandırır. Bu zaman şüalanan işığın intensivliyinin tezliyə görə paylanması Plank düsturu ilə müəyyən olunur.
Optik sıxlıq
Optik sıxlıq — işığın uducu mühitdə, aşkarlanmış fotolövhələrdə, işıq süzgəclərində və s. optik sistemlərdə udulmasını xarakterizə edən optik parametr. Buraxma əmsalının ( τ {\displaystyle \tau } ) tərs qiymətinin onluq loqarifmi ilə təyin olunur: D = lg ⁡ ( 1 / τ {\displaystyle D=\lg(1/\tau } ), yaxud D = lg ⁡ F d a x F x a r {\displaystyle D=\lg {\frac {F_{dax}}{F_{xar}}}} . Burada Fdax və Fxar uyğun olaraq verilmiş dalğa uzunluğuna malik işığın obyektə daxil olma və ondan xaric olma intensivliyidir. D=4 olması o deməkdir ki, işıq 104=10 000 dəfə zəifləyib, yəni insana bu, mütləq qara obyekt kimi görsənir. Optik sıxlıq monoxromatik şüalanma zamanı additiv kəmiyyətdir, yəni ardıcıl qoyulmuş bir neçə obyektin optik sıxlığı bu obyektlərin optik sıxlıqının additiv cə-minə bərabərdir. Şüalanma qeyri-monoxromatik olduqda, udma qabiliyyətinə malik olan obyektlərin optik sıxlığı ayrı-ayrı obyektlərin optik sıxlığının cəmindən kiçikdir. Səpici olmayan bircins mühitlər monoxromatik şüalanmaya məruz qaldıqda (uducu layın üzlərindən qayıtma nəzərə alınmadıqda) onların optik sıxlıqğı D= κ {\displaystyle \kappa } cl kimi təyin olunur (c—konsentrasiya, l—uducu mühit layının qalınlığı, κ {\displaystyle \kappa } —maddə-nin vahid konsentrasiyasın müvafiq udma əmsalıdır). Uducu layın işıq düşən və çıxan üzlərindən qayıtma baş verdiyi nəzərə alındıqda D = κ {\displaystyle \kappa } cl— lg[(1— R1) (1— R2)] olur (R1 və R2 uducu mühit üzlərinin qaytarma əmsallarıdır). Mühit qismən səpici olduqda optik sıxlıq düşən işıq dəstəsinin forma və ölçülərindən asılı olur.
Ottuk Taş
Ottuk Taş — abidə; Uluğ-kem çayının yanında Ottuk-taş adlanan dağın ətrafında Oşurkov tərəfindən tapılıb. Daşın uzunluğu 87 sm-dir. İlk dəfə V.V.Radlov tərəfindən nəşr edilib.
Fiber-optik
Fiber-optik və ya optik lif — şüşə və ya plastikin çəkilməsi (həmçinin ekstruziyası) üsuluyla əldə edilən, diametrcə insan tükündən bir qədər qalın əyilgən, şəffaf lif. Optik liflər elektrik kabellərinə nəzərən daha böyük ötürmə sürətinə malik olur ki, bu da verilənləri geniş buraxılış zolağında çox uzaq məsafələrə ötürməyə imkan verir. Burada liflər metal məftilləri əvəz edir, çünki onlar siqnalları daha az itki ilə ötürür; bundan başqa liflər elektromaqnit maneələrinə qarşı dözümlüdür, amma metal məftillər üçün vəziyyət tam əksinədir. Həmçinin, liflər dəst şəklində bağlanılır və beləliklə fiberskopa oxşar olaraq burada da işıq və ya təsvir bir yerdən başqa yerə ötürülür. Xüsusi olaraq hazırlanmış liflər müxtəlif tətbiqlər üçün istifadə olunur, bunlardan bəziləri lifli optik sensorlar və lifli lazerlərdir.Adətən, optik liflər sındırma əmsalı lif maddəsinin sındırma əmsalından kiçik olan örtük materialı ilə əhatə olunmuş nüvədən ibarət olur. İşıq lifin nüvəsi daxilində dalğaötürənlərin iş prinsipinə oxşar şəkildə yayılır. Çoxlu yayılma yollarını və ya eninə modları dəstəkləyən liflər çoxmodlu (multimod) liflər, bir modu dəstəkləyənlər isə birmodlu (monomod) liflər adlanır. Ümumiyyətlə, çoxmodlu liflərin nüvəsi daha böyükdür və onlar rabitədə böyük gücləri qısa məsafələrə ötürmək üçün tətbiq olunur. 1000 metrdən (3300 fut) uzun olan əksər kommunikasiya əlaqələri üçün təkmodlu liflərdən istifadə olunur. Optik liflərin aşağı itkilərlə birləşdirilməsi optika rabitə üçün çox vacibdir.
Optik fiber
Fiber-optik və ya optik lif — şüşə və ya plastikin çəkilməsi (həmçinin ekstruziyası) üsuluyla əldə edilən, diametrcə insan tükündən bir qədər qalın əyilgən, şəffaf lif. Optik liflər elektrik kabellərinə nəzərən daha böyük ötürmə sürətinə malik olur ki, bu da verilənləri geniş buraxılış zolağında çox uzaq məsafələrə ötürməyə imkan verir. Burada liflər metal məftilləri əvəz edir, çünki onlar siqnalları daha az itki ilə ötürür; bundan başqa liflər elektromaqnit maneələrinə qarşı dözümlüdür, amma metal məftillər üçün vəziyyət tam əksinədir. Həmçinin, liflər dəst şəklində bağlanılır və beləliklə fiberskopa oxşar olaraq burada da işıq və ya təsvir bir yerdən başqa yerə ötürülür. Xüsusi olaraq hazırlanmış liflər müxtəlif tətbiqlər üçün istifadə olunur, bunlardan bəziləri lifli optik sensorlar və lifli lazerlərdir.Adətən, optik liflər sındırma əmsalı lif maddəsinin sındırma əmsalından kiçik olan örtük materialı ilə əhatə olunmuş nüvədən ibarət olur. İşıq lifin nüvəsi daxilində dalğaötürənlərin iş prinsipinə oxşar şəkildə yayılır. Çoxlu yayılma yollarını və ya eninə modları dəstəkləyən liflər çoxmodlu (multimod) liflər, bir modu dəstəkləyənlər isə birmodlu (monomod) liflər adlanır. Ümumiyyətlə, çoxmodlu liflərin nüvəsi daha böyükdür və onlar rabitədə böyük gücləri qısa məsafələrə ötürmək üçün tətbiq olunur. 1000 metrdən (3300 fut) uzun olan əksər kommunikasiya əlaqələri üçün təkmodlu liflərdən istifadə olunur. Optik liflərin aşağı itkilərlə birləşdirilməsi optika rabitə üçün çox vacibdir.
Buludlarda optik hadisələr
Buludlarda optik hadisələr — Buludlardan keçən öz yolunda buz kristallarına və damcılarına rast gələn günaş şüaları sınmaya, əks olunmaya və difraksiyaya məruz qalır .Nəticədə müxtəlif optik hadisələr-göy qurşağı, halo, taclar, buludların qloriya və irizasiyası və s. meydana gəlir. == Göy qurşağı == Bu böyük bir rəngarəng qövs olan bir hadisədir .Onun xarici hissəsi qırmızı rəngə boyanıb və 42° radiusa malikdir.Daxili hissəsi bənövşəyidir.Onlar ara sında dalğa uzunluğa müvafiq olaraq narıncı,sarı, yaşıl, mavi və göy rəng yerləşir.Əsas göy qurşağının xarici tərəfində tez–tez rəngləri əksinə yerləşən ikinci göy qurşağıda müşahidə olunur.Dağlarda və ya uçuş hündürlüklərindən müşahidələrdə bəzən göy qurşağını demək olar ki,tam dairə şəklində müşahidə etmək mümkün olur.Göy qurşağı günəşin qarşı tərəfində bulud olduqda və yağış düşdükdə meydana gəlir.Onun yaranması günəş işığı yağış damcılarından keçən zaman onun ayrı–ayrı şüalara parçalanması ilə əlaqədardır.Göy qurşağında rənglərin inkişafının intevsivliyi və eləcə də müvafiq zolaqların eni müxtəlif olurlar və su damcılarının ölçülərindən asılıdır.Damcıların ölçülməsi nə qədər böyükdürsə bir o qədər göy qurşağı parlaq və dardır.Əksinə, damcıların ölçüləri nə qədər böyükdürsə,bir o qədər göy qurşağı çox geniş və tutqundur. Göy qurşağı adətən elə yağışda müşahidə edilir ki,orada damcılar bərabər və bir-birini əvəz etməklə işıq təəssüratını yeniləşdirməklə düşür.Parlaq göy qurşaqları olduqca tez-tez topa-yağış buludlarından düşən iri damcılı leysan yağışlarında müşahidə edilir .Göy qurşağı nəinki düz günəş şüalarından, həmçinin əks olunan şüalardan da meydana gələ bilər.Bu hallarda bir neçə göy qurşağı qövsünü müşahidə etmək olar. Həm də onların bəziləri qeyri-adi tərsinə alt-üst görünür.Bu cür hadisələri dəniz,körfəzlərin, böyük çayların və göllərin sahilində müşahidə etmək olar.Çox zəif göy qurşağını bəzən gecə yağışdan sonra bulud arxasından ay göründükdə də müşahidə etmək olar. == Halo == Halo göyün üzünü lələkvari və ya lələkli-laylı buludlarla örtülü olan gündüz günəşin yaxınlığında və gecə ayın ətrafında müşahidə edilən işıqlı dairələr və ya dairə qövsüdür.Günəşə baxan dairənin daxili kənarı qırmızı rəngə boyanır. Xarici tərəfə rəng sarıya, yaşıla, maviyə keçir.Həm də dairə tutqun olur və göyün qalan ağımtıl rəngli hissələri gözə çarpmadan qovuşur.Çox vaxt halo 22° ən azı isə 45°radiuslu işıqlı dairə adətən ayrı-ayrı qövslər şəklində müşahidə edilir. == Taclar == Günəş və ya ay tez-tez taclar adı daşıyan parlaq üzüklərlə əhatə olunur.Onıar bilavasitə işıq mənbəyinin diskinə bitişirlər və daxildəki göydən xaricindəki qırmızıya qədər bir-birini əvəz edən rəngli dairələr şəklində təqdim edirlər.Taclar nazik yüksək topa buludlarla müşahidə olunur və buludların su damcıları və ya çox kiçik kristallar tərəfindən işığın difraksiyası tərəfindən meydana gəlir.Difraksiyanın mahiyyəti isə ondan ibarətdir ki, işıq kiçik kristallar tərəfindən işığın difraksiyası nəticəsində meydana gəlirlər. == Qloriya == Hər hansı bir obyektin kölgə ətrafında bulud silsilələrində tacdır.Bu hadisə xüsusilə, çox vaxt laylı-topa və ya laylı buludların üzərində uçan təyyarənin kölgəsi ətrafında müşahidə olunur.Bu halda qloriyanın olması həmişə onu göstərir ki, buludlar su damcılarından ibarətdir və əgər buludlarda temperatur mənfidirsə, onda buludda təyyarənin buz bağlamasını gözləmək olar.Həm də parlaq dairə buludlarda çox kiçik soyumuş dalğaların olduğunu göstərir.Ona görə də buzlaşma zəif intensivlik ola bilər. == İrizasiya == Yüksək-topa və ya laylı-topa buludlar günəşdən 30°və daha böyük məsafədə olduqda onların kənarlarında əlvan rənglərdə özünü göstərir.Bu hadisə bulud elementlərinin çox kiçik və bircinsli olduğunu göstərir.
Elektron-optik çevirici
Elektron-optik çevirici — vakuum fotoelektron cihazı; obyektin gözlə görünməyən təsvirinin (infraqırmızı, ultrabənövşəyi və ya rentgen şüalarında) görünən təsvirə çevrilməsi, yaxud görünən təsvirin parlaqlığının artırılması üçün istifadə edilir. Sadə elektron-optik çevirici elektron dəstəsi yaradan elektrodlar, yarımşəffaf fotokatod və katod-lüminessent ekrandan ibarətdir. Fotokatoddan çıxan elektronlar elektrik sahəsi tərəfindən sürətləndirilir və lüminessensiya yaradaraq ekranda fokuslanır; nəticədə ekranda obyektin görünən (ikinci) təsviri alınır. Optik təsvirin parlaqlığının gücləndirilməsi elektronların əlavə sürətləndirilməsi, yaxud elektron təsvirin sıxılması yolu ilə əldə edilir. Elektron-optik çevirici spektroskopiya, tibb, mikrobiologiya, astronomiya və s. sahələrdə optik və mikroskopik tədqiqatlar zamanı parlaqlığı az olan və zəif işıqlandırılan obyektləri müşahidə etmək, həmçinin qaranlıqda obyektləri infraqırmızı şüalarla işıqlandıraraq görmək üçün tətbiq olunur. Çox sürətlə gedən proseslərin qeydiyyatı üçün də elektron-optik çeviricilər yaradılmışdır.
Fiber-optik kabel
Fiber optik kabel - kimi tanınan optik lif kabeli elektrik kabelinə bənzər bir qurğudur, ancaq işığın keçirilməsi üçün istifadə olunan bir və ya bir neçə optik lifdən ibarətdir. Optik fiber elementləri tipik olaraq xüsusi plastik təbəqələrlə örtülmüş və kabelin yerləşdiriləcəyi mühit üçün uyğun bir qoruyucu boru içindədir. Müxtəlif tipli kabellər müxtəlif məsafələr üçün istifadə olunur, məsələn, uzun məsafəli telekommunikasiya və ya binanın müxtəlif hissələri arasında yüksək sürətli məlumat bağlantısı təmin etmək üçün. == Dizayn == Optik fiber iki arasındakı qırılma indeksindəki fərq səbəbiylə ümumi daxili əks üçün seçilən bir əsas və bir örtük qatından ibarətdir. Praktik liflərdəki örtük adətən bir qat akrilat polimeri və ya polimidlə örtülür. Bu örtük lifi zədələnmədən qoruyur, lakin optik dalğa toxuması xüsusiyyətlərinə kömək etmir. Fərdi örtüklü liflər (ya da lentlər və ya bantlar halında formalaşan liflər) kabel gövdəsini yaratmaq üçün ətrafında ekstrüde edilmiş sərt bir qatran tampon qatına və ya əsas boruya malikdirlər. Kabelin formalaşdırılması üçün tətbiqi asılı olaraq bir neçə qat qoruyucu örtük əlavə edilir. Sert liflər bəzən liflər arasındakı yüngül söndürən ("qaranlıq") şüşə qoyur, bir lifdən başqa bir sızma sızan işığı qarşısını almaq üçün. Bu elyaflar arasında çapraz müzakirəni azaldır və ya lif paketinin görüntüləmə proqramlarında işıq yaradır == İmkanlar və bazar == 2012-ci ilin sentyabr ayında NTT Yaponiya 50 km məsafədə 1 saniyədə 1 ədəd (1015bit / s) köçürmə qabiliyyətli bir fiber kabel nümayiş etdirmişdir Müasir fiber kabellər bir kabeldəki min fiberə qədər, terabaytlarda potensial bant genişliyi ilə saniyədə ola bilər.
Fiber-optik kommunikasiya
Fiber-optik kommunikasiya və ya lifli optik rabitə — optik lif vasitəsilə infraqırmızı işıq impulsları göndərməklə informasiyanı bir yerdən digərinə ötürmə üsulu. İşıq informasiyanı daşımaq məqsədilə modullaşdırılmış daşıyıcı dalğanın bir formasıdır. Yüksək buraxılış zolağı, elektromaqnit parazitlərinə qarşı dözümlülük tələb olunarkən lifli optik kabellərdən istifadə elektrik kabellərinin istifadəsinə nəzərən daha əlverişli xarakter alır. Optik lif bir çox telekommunikasiya şirkətinin telefon siqnallarını, internet rabitəsini və kabel televiziya siqnallarını ötürmək üçün istifadə edilir. Bell laboratoriyasının tədqiqatçıları lifli-optik kommunikasiyadan istifadə edərək saniyədə 100 petabit × kilometrdən artıq buraxılış-uzaqlıq məhsuldarlığına nail olmuşlar. == Fon == 1970-ci illərdə inkişaf etməyə başlayan lifli-optika, telekommunikasiya sənayesində inqilab etdi və informasiya dövrünün inkişafında böyük rol oynadı. Elektrik ötürülməsindən üstünlüklərdən ötəri, optik liflər əsasən inkişaf etmiş dünyanın əsas şəbəkələrində mis naqilli rabitə əvəz etmişdir. Lifli optikadan istifadə etməklə rabitənin qurulması prosesi aşağıdakı əsas addımları əhatə edir: vericinin istifadəsi ilə optik siqnal yaradılır, adətən, elektrik siqnalından istifadə etməklə siqnalın lif boyunca ötürülməsi, siqnalın çox təhrifli və zəif olmamasını təmin edilməsi optik siqnalın qəbulu elektrik siqnalına çevrilməsi == Texnologiya == Optik lifli kabel işıq impulslarını keçirə bilən şəffaf şüşə və ya plastik nüvədən ibarətdir. Nüvə işığı qaytaran qatla əhatə olunmuşdur. Qaytarıcı qat öz növbəsində, plastikdən olan qoruyucu qat ilə örtülmüşdür.
Paskual Ortis Rubio
Paskual Ortis Rubio (isp. Pascual Ortiz Rubio; d. 10 mart 1877, Morelia, Meksika – 4 noyabr 1963, Mexiko, Meksika) — Meksikalı siyasətçi və Meksika prezidenti (1930-1932). Kalyes hökuməti elə bariz şəkildə nəzarəti altında saxlayırdı ki, Ortis Rubio 1932-ci ildə etiraz aksiyasında prezidentliyindən istefa vermişdi. == Həyatı == Ortis Rubio Miçoakan ştatının Morelia şəhərində hüquqşünas və mülkədar ailəsində anadan olmuşdur. O, elə həmin şəhərdə San Nicolás de Hidalgo Miçoakan Universitetində mühəndislik ixtisası üzrə təhsil almışdır. O, tələbəlik illərindən siyasi fəaliyyətə başlamış və 1896-cı ildə Porfirio Diasın yenidən seçilməsinə qarşı çıxmışdır. 1910-cu ildə Meksika inqilabının baş verməsi və 1911-ci ildə Fransisko İqnasio Maderonun seçilməsi ilə, Ortis Rubio federal qanunverici hakimiyyətə Miçoakanın nümayəndəsi kimi seçilmişdir. General Viktoriano Uerta, Madero və onun vitse-prezidentini istefaya göndərib, sonradan - 1913-cü ilin fevralında hər ikisini öldürdükdən sonra Ortis Rubionu həbs etmişdir. Uerta 1914-cü ildə bir neçə inqilabçı fraksiya tərəfindən devrilmiş və Federativ Ordu bu məğlubiyyətlə darmadağın edilmişdi.
Simvolların optik tanınması
Simvolların optik tanınması (optical character recognition) – çap simvollarının araşdırılması, qiymətinin aydınlaşdırılması və kompüterin başa düşdüyü şəkildə göstərilməsi üçün onun formasının müəyyən olunması prosesi. Skaner və ya oxuyucu qurğu müəyyənləşdirdiyi formanı kompüter mətninə çevirmək üçün həmin formanı simvolların mövcud örnəklər toplusundakı simvollarla tutuşdurur və onu “tanıyır”. OCR xüsusi oxuma qurğuları tərəfindən yerinə yetirilir, ancaq tez-tez adi optik skanerlərdən və xüsusi proqram təminatından da istifadə olunur. == Ədəbiyyat == İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Optik nəqliyyat şəbəkəsi
Optik nəqliyyat şəbəkəsi (ing. optical transport network, OTN) — birdən çox məlumat mənbəyinin eyni kanalda göndərilməsinə imkan vermək üçün verilənlər çərçivələrini əhatə edən rəqəmsal sarğı. Bu hər bir müştəri siqnalı üçün optik virtual şəxsi şəbəkə yaradır. ITU-T optik nəqliyyat şəbəkəsini müştəri siqnallarını daşıyan optik kanalların nəqli, multipleksləşdirilməsi, kommutasiyası, idarə edilməsi, nəzarəti və davamlılıq qabiliyyətini təmin edə bilən, fiber-optik əlaqələri ilə birləşdirilən optik şəbəkə elementlərinin (ONE) dəsti kimi müəyyən edir. ONE vaxtı yenidən gücləndirə, yenidən gücləndirə, yenidən forma verə bilər (3R), lakin onun 3R olması məcburi deyil və sırf fotonik də ola bilər. Fiber-optik əlaqələri ilə birləşdirilmədiyi təqdirdə OTN olmamalıdır. Siqnallar optik lif vasitəsilə daşınmazsa kommutasiya, idarəetmə, nəzarət funksiyaları onu OTN etməməlidir. == Avadanlıq == Çox yüksək səviyyədə olan halda optik kanal qatında OTN avadanlığı tərəfindən işlənən tipik siqnallar aşağıdakılardan: SONET/SDH Ethernet/FibreChannel Paketlər OTNBu siqnallarda yerinə yetirilən bəzi əsas funksiyalar bunlardır: Bütün siqnalların protokol işlənməsi: OTN olmayan siqnalların OTN siqnallarına daxil və xaric xəritələşdirilməsi və dexəritələməsi OTN siqnallarının multipleksləşdirilməsi və demultipleksləşdirilməsi OTN siqnallarında irəli xəta korreksiyası (FEC).Paketin OTN siqnallarına daxil və xarici xəritələşdirilməsi/dexəritələşdirilməsi ilə birlikdə paket emalı === Kommutasiya parçası === Bütün məlumat sürətlərində OTN siqnalları eyni çərçivə quruluşuna malikdir, lakin məlumat sürəti artdıqca çərçivə müddəti azalır. Nəticədə, SONET/SDH keçid parçalarının tətbiqi üçün "Time-Slot Interchange" (TSI) texnikası birbaşa OTN keçid parçalarına tətbiq edilmir. OTN keçid parçaları adətən "Packet Switch Fabrics" istifadə edərək həyata keçirilir.
Optik simsiz rabitə
Optik Simsiz Rabitə (ing. Optical wireless communications; abr. OWC) gözlə görünən, infraqırmızı (İQ) və ya ultrabənövşəyi (UV) işıqdan istifadə edilərək signalın ötürüldüyü bir optik kommunikasiya növüdür. Ümumiyyətlə qısa məsafəli ünsiyyətdə istifadə olunur. Görünən spektrumunda (390-750 nm) fəaliyyət göstərən OWC sistemləri ümumilikdə "görünən işıq rabitəsi" (Visible Light Communication - VLC) adlanır. VLC sistemləri, işıq çıxışı və insan gözünə təsir göstərmədən çox yüksək sürətlə impuls yaya bilən işıq diodlarından (LED) istifadə edir. VLC simsiz lokal şəbəkələrdə, simsiz fərdi lokal şəbəkələrdə və nəqliyyat şəbəkələri də daxil olmaqla geniş formada istifadə oluna bilər. Digər tərəfdən, boş yer optik (Free Space Optical) sistemləri kimi tanınan yerüstü və nöqtədən nöqtəyə optik simsiz rabitə sistemləri yaxın IR tezliklərində (750-1600 nm) işləyir. Bu sistemlər adətən lazer ötürücülərindən istifadə edir və yüksək məlumat sürəti ilə, yəni hər dalğa uzunluğu üçün 10 Gbit/s olmaqla qənaətli və protokol-şəffaf (protocol-transparent) əlaqəsini istifadə edir. Əgər məlumat axını tıxansa (backhaul) geri çəkilmə üçün potensial həll yolu təqdim edir.
Passiv optik şəbəkə
Passiv optik şəbəkə (ing. Passive Optical Network; PON) — son müştərilərə genişzolaqlı şəbəkəyə çıxışı təmin edən fiber-optik telekommunikasiya texnologiyası. Onun arxitekturası, buraxılış zolağının enini son nöqtələr arasında bölmək üçün enerjisiz (passiv) fiber-optik ayırıcılardan istifadə edərək bir optik lifin son nöqtələrə xidmət etdiyi nöqtədən-nöqtəyə topologiyasını həyata keçirir. Passiv optik şəbəkələr çox vaxt İnternet xidmət provayderi (ISP) və onun müştəriləri arasında son mil adlanır. Əksər fiber ISP-lər bu texnologiyaya üstünlük verir. == Komponentlər və xüsusiyyətlər == Passiv optik şəbəkə xidmət provayderinin mərkəzi ofisindəki OLT-dən, passiv optik ayırıcılardan və son istifadəçilərə yaxın olan bir sıra ONU və ya ONT-lərdən ibarətdir. PON nöqtədən nöqtəyə arxitektura ilə müqayisədə tələb olunan fiber və mərkəzi ofis avadanlığının miqdarını azaldır. Passiv optik şəbəkə fiber-optik giriş şəbəkəsinin bir formasıdır. Əksər hallarda aşağı axın siqnalları çoxlu fiberləri paylaşan bütün binalara yayımlanır. Şifrləmə dinləmənin qarşısını ala bilər.
Sinxron optik şəbəkə
Sinxron Optik Şəbəkə (ing. Synchronous Optical Networking; SONET) və ya Sinxron Rəqəmsal İyerarxiya (ing. Synchronous Digital Hierarchy; SDH) — lazerlər və ya işıqlı diodlardan (LED) yüksək uyğunluğa malik işıqdan istifadə edərək çoxsaylı rəqəmsal bit axınını sinxron şəkildə fiber-optik üzərində ötürən standartlaşdırılmış protokollar. Aşağı ötürmə sürətlərində məlumatlar elektrik interfeysi vasitəsilə də ötürülə bilər. Metod sinxronizasiya problemi olmadan eyni lif üzərindən böyük miqdarda telefon zəngləri və məlumat trafikinin daşınması üçün plezioxron rəqəmsal iyerarxiya (PDH) sistemini əvəz etmək üçün hazırlanmışdır. Mahiyyətcə eyni olan SONET və SDH əvvəlcə müxtəlif mənbələrdən kommutasiya rejimli rabitələri (məsələn, DS1, DS3) nəql etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu, lakin onlar ilk növbədə real vaxt rejimində, sıxılmamış, kommutasiya kanallarıyla PCM formatında kodlanmış səsi dəstəkləmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. SONET/SDH-dən əvvəl bunu icra etməkdə əsas çətinlik müxtəlif sxemlərin sinxronizasiya mənbələrinin fərqli olması idi. Bu o deməkdir ki, hər bir kommutasiya əslində bir az fərqli sürətlə və fərqli faza ilə işləyirdi. SONET/SDH bir çərçivə protokolu daxilində fərqli mənşəli çoxlu müxtəlif sxemlərin eyni vaxtda daşınmasına icazə vermişdi. SONET/SDH özlüyündə tam rabitə protokolu yox, nəqliyyat protokoludur (OSI Modeli mənasında "nəqliyya" deyil).
Transxəzər Fiber-Optik Kabel Xətti
Transxəzər Fiber-Optik Kabel Xətti — layihəsi Azərbaycan və Orta Asiya ölkələri arasında Xəzər dənizinin dibi ilə yüksək məlumat ötürmə imkanına sahib magistral fiber-optik kabel xətlərinin çəkilməsi üzrə layihədir. Layihənin məqsədi Xəzər dənizinin dibi ilə iri həcmli məlumatların ötrülməsinə imkan verən magistral kabel xətlərinin çəkilməsi ilə Avropa ilə Asiya arasında Azərbaycan vasitəsilə Rəqəmsal İpək Yolunu (Digital Silk Way) formalaşdırmaqdır. Layihə Azərbaycanın Regional Rəqəmsal Mərkəzə çevrilməsi üçün icra edilən Azerbaijan Digital Hub proqramı çərçivəsində magistral internet provayderi AzerTelecom şirkəti tərəfindən icra edilir. == Tarixi == Transxəzər Fiber-Optik kabel xətti layihəsi 2018-ci ildə Azərbaycanı beynəlxalq internet şəbəkəsinə bağlayan AzerTelecom şirkəti tərəfindən irəli sürülüb. Azerbaijan Digital Hub proqramı çərçivəsində icra olunan layihə iki marşrutdan Azərbaycan-Qazaxıstan və Azərbaycan-Türkmənistan marşrutlarından ibarətdir. === Azərbaycan-Qazaxıstan marşrutu === 19 mart 2019-cu il tarixində layihənin ilk hissəsi olan Azərbaycan-Qazaxıstan marşrutu üzrə Xəzər dənizinin dibi ilə magistral fiber-optik kabel xəttinin çəkilməsi ilə bağlı Azərbaycan Respublikası və Qazaxıstan Respublikası arasında dövlətlərarası saziş imzalanıb. Daha sonra saziş Azərbaycan dövləti tərəfindən təsdiq edilib. 17 may 2019-cu il tarixdə isə sözügedən dövlətlərarası saziş Qazaxıstan hökuməti tərəfindən də təsdiq edilib. Azərbaycan-Qazaxıstan marşrutu Siyəzən və Aktau coğrafi məkanları arasında çəkiləcək və kabel xəttinin ümumi uzunluğu 380-400 km olacaq. Kabel xəttinin məlumat ötürmə gücü ən azı 4-6 terabit\s təşkil edəcək və layihə Azərbaycan tərəfdən AzerTelecom, Qazaxıstan tərəfdən isə Transtelecom və KazTransCom telekommunikasiya operatorları tərəfindən icra ediləcək.