Türkiyə–Suriya zəlzələsi (2023)

Türkiyə–Suriya zəlzələsi — 6 fevral 2023-cü ildə Türkiyənin cənubunda Qaziantep şəhərinin Şehitkamil ilçəsində Türkiyə vaxtı ilə saat 04:17-də (01:17 UTC) baş verən güclü zəlzələ. Zəlzələ Türkiyə və Suriyada ciddi dağıntılara səbəb oldu.[6]

Türkiyə–Suriya zəlzələləri
Tarix
Maqnituda 7,8 bal[2][3]
Hiposentrin dərinliyi 17,9 km[4]
Episentrin yeri
Ölənlər
  • 50.132 (25 fevral 2023)[5]
Xəsarət alanlar
  • 120.000 (15 fevral 2023)
Xəritədə yeri
Türkiyə–Suriya zəlzələləri xəritədə
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Tektonik quruluşlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

Geologiya[redaktə | mənbəni redaktə et]

Şərqi Anadolu Fayını əks etdirən Anadolu Yaylasının xəritəsi

Zəlzələnin yeri onu Anadolu, ƏrəbistanAfrika lövhələrinin üçlü qovşağının yaxınlığında yerləşdirir. Zəlzələnin mexanizmi və yeri ya Şərqi Anadolu Fay zonasında, ya da Ölü Dəniz Transformasiya Fay Zonasında baş verməsi ilə uyğundur. Şərqi Anadolu Fayı Türkiyənin Egey dənizinə qərbə doğru çıxmasını, Ölü dəniz Transformasiyası isə Ərəbistan yarımadasının Afrika və Avrasiya plitələrinə nisbətən şimala doğru hərəkətini tənzimləyir.

Şərqi Anadolu Fayı Anadolu və Ərəb plitələri arasında sərhədi təşkil edən 700 kilometr uzunluğunda (430 mil) sinistral transformasiya fayıdır. Çatışmazlıq şərqdən qərbə doğru ildə 10 mm (0,39 düym) azalan sürüşmə sürətlərini göstərir, burada ildə 1–4 mm (0,039–0,157 düym) kənarlaşma olur. Qırılma 1789 (M 7.2), 1795 (M 7.0), 1872 (M 7.2), 1874 (M 7.1), 1875 (M 6.7), 1893 (M 7.1) və 2020-ci illərdə (Mw 6.8) böyük zəlzələlərə səbəb oldu. Bu zəlzələlər qırılmanın ayrı-ayrı seqmentlərini parçaladı. Şərqdəki seysmik cəhətdən aktiv Palu və Pütürge seqmentləri M 6.8-7.0 zəlzələlər üçün təxminən 150 il təkrarlanma intervalı göstərir. Qərbdəki Pazarcık və Amanos seqmentləri M 7.0–7.4 zəlzələlər üçün müvafiq olaraq 237–772 və 414–917 il təkrarlanma intervallarına malikdir.[7][8]

Ölü dəniz transformasiyası Qırmızı dənizdən şimal-cənub istiqamətində Şərqi Anadolu Fayı ilə qovuşduğu Maraş Üçlü Qovşağına qədər uzanır.[9] Türkiyənin cənubundakı sol-yanlı sürüşmə yarığının şimal hissəsi ən azı 14 böyük tarixi zəlzələnin mənbəyi olmuşdur. Ən son olaraq 1822 və 1872-ci illərdə iki böyük zəlzələ baş verdi. 1872-ci il zəlzələsi ən azı 1800 nəfərin ölümünə səbəb oldu. 115, 526, 587, 1170 və 1822-ci illərdə baş verən zəlzələlər müvafiq olaraq bir neçə on minlərlə və bir neçə yüz min nəfərin ölümü ilə nəticələndi.[10]

Seysmiklik[redaktə | mənbəni redaktə et]

Fevralın 6-da baş verən zəlzələlərin baş verdiyi bölgə seysmoloji cəhətdən nisbətən sakitdir. 1905-ci ildən bəri 6 fevral zəlzələlərindən 250 km (160 mil) məsafədə 6,0 və ya daha böyük bal gücündə yalnız beş zəlzələ (1905, 1945, 1986, 1998) baş verib. Bunlardan ən böyüyü, 6,7 bal gücündə, 24 yanvar 2020-ci ildə baş vermişdir. Bütün bu zəlzələlər Şərqi Anadolu qırağı boyunca və onun yaxınlığında baş verib. Fevralın 6-da baş vermiş zəlzələnin episentrinin nisbi seysmik sakitliyinə baxmayaraq, Türkiyənin cənubunda və Suriyanın şimalında keçmişdə əhəmiyyətli və dağıdıcı zəlzələlər baş verib. Suriyanın ikinci ən böyük şəhəri olan Hələb tarixən bir neçə dəfə böyük zəlzələlər nəticəsində dağıdılıb, baxmayaraq ki, bu zəlzələlərin dəqiq yerləri və maqnitudaları yalnız təxmin edilə bilər. Hələb 1138-ci ildə 7.1 bal gücündə, 1822-ci ildə isə 7.0 bal gücündə zəlzələ ilə dağılmışdır. 1822-ci ildə baş vermiş zəlzələnin təxminlərinə görə 20.000-60.000 nəfər həlak olmuşdur. 1114-cü ildə Maraş şəhəri zəlzələdən əziyyət çəkir və şəhərin 40.000 əhalisinin hamısı həlak olur.[11] 856, 1033 və 1754-cü illərdə Yaxın Şərqə təsir edən böyük zəlzələlər müvafiq olaraq 200.000, 70.000 və 40.000 nəfərin ölümü ilə nəticələnmişdir.[12]

Zəlzələ[redaktə | mənbəni redaktə et]

Əsas zərbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

ABŞ-nin Geoloji Xidməti tərəfindən zəlzələnin maqnitudası 7,8 (Mww) olaraq ölçüldü. Zəlzələnin mərkəzi Qaziantep vilayətinin qərbində, Suriya ilə sərhədə yaxın idi. Zərbənin dayaz sürüşmə qırılmalarına uyğun fokus mexanizmi var idi. Yırtılma, şimal-qərb-cənub-şərq, şimal-şərq, ya da şimal-qərb-cənub-şərq, şimal-qərb daldırma qırıqlarında baş vermişdir.[13]

Qaziantepdə baş vermiş 7.8 bal gündəki birinci zəlzələnin seysmoqramı (6 fevral 2023, 01:17 (UTC))
Qəhramanmaraşda baş vermiş 7.5 bal gücündəki ikinci zəlzələnin seysmoqramı (6 fevral 2023, 10:24 (UTC))

Zəlzələnin maqnitudası 1939-cu il Ərzincan zəlzələsinə bərabər olmaqla, Türkiyədə indiyə qədər qeydə alınmış ən güclü zəlzələdir. Eyni zamanda 1999-cu ildəki İzmit zəlzələsindən sonra ölkəni vuran ən ölümcül zəlzələdir.[14] Bu həm də 2011-ci ildə Tōhoku zəlzələsi və sunamisindən sonra dünya üzrə ən ölümcül zəlzələdir və eyni zamanda Levantda indiyə qədər qeydə alınan ən güclü zəlzələlərdən biridir.[15] Bu, İsrail və Kipr kimi strukturlara ziyan vurdu.

Rixter şkalasına görə 4.0 baldan yuxarı xronologiyası
Tarix Saat (UTC) Rixter şkalasına görə Dərinlik İstinadlar
6 fevral 2023 01:17 7.8 17.9 km (11.1 mil)
6 fevral 2023 01:26 5.6 17.0 km (10.6 mil) [16]
6 fevral 2023 01:28 6.7 14.5 km (9.0 mil)
6 fevral 2023 01:36 5.6 10.0 km (6.2 mil) [17]
6 fevral 2023 01:58 5.1 10.0 km (6.2 mil) [18]
6 fevral 2023 02:01 4.8 10.4 km (6.5 mil) [19]
6 fevral 2023 02:03 5.5 10.0 km (6.2 mil) [20]
6 fevral 2023 02:17 4.8 10.0 km (6.2 mil) [21]
6 fevral 2023 02:23 5.2 11.4 km (7.1 mil) [22]
6 fevral 2023 02:54 4.6 10.0 km (6.2 mil) [23]
6 fevral 2023 03:04 4.7 17.9 km (11.1 mil) [24]
6 fevral 2023 03:12 4.5 12.6 km (7.8 mil) [25]
6 fevral 2023 03:28 4.4 16.0 km (9.9 mil) [26]
6 fevral 2023 03:45 4.8 15.4 km (9.6 mil) [27]
6 fevral 2023 04:04 4.3 14.1 km (8.8 mil) [28]
6 fevral 2023 04:14 4.4 16.7 km (10.4 mil) [29]
6 February 04:16 4.5 13.2 km (8.2 mil) [30]
6 fevral 2023 04:18 5.0 14.5 km (9.0 mil) [31]
6 fevral 2023 04:39 4.3 14.9 km (9.3 mil) [32]
6 fevral 2023 04:47 4.4 10.0 km (6.2 mil) [33]
6 fevral 2023 05:01 4.6 20.2 km (12.6 mil) [34]
6 fevral 2023 05:36 4.6 10.6 km (6.6 mil) [35]
6 fevral 2023 05:55 4.5 16.5 km (10.3 mil) [36]
6 fevral 2023 06:26 5.0 10.0 km (6.2 mil) [37]
6 fevral 2023 06:54 4.8 10.0 km (6.2 mil) [38]
6 fevral 2023 07:08 4.6 13.4 km (8.3 mil) [39]
6 fevral 2023 08:01 4.5 10.0 km (6.2 mil) [40]
6 fevral 2023 08:52 4.8 10.0 km (6.2 mil) [41]
6 fevral 2023 09:23 4.6 10.0 km (6.2 mil) [42]
6 fevral 2023 09:36 4.3 10.0 km (6.2 mil) [43]
6 fevral 2023 10:24 7.5 10.0 km (6.2 mil)
6 fevral 2023 10:35 5.8 10.0 km (6.2 mil) [44]
6 fevral 2023 10:51 5.7 10.0 km (6.2 mil) [45]
6 fevral 2023 11:01 5.0 10.0 km (6.2 mil) [46]
6 fevral 2023 11:05 5.2 10.0 km (6.2 mil) [47]
6 fevral 2023 11:11 4.9 18.0 km (11.2 mil) [48]
6 fevral 2023 12:02 6.0 10.0 km (6.2 mil) [49]
6 fevral 2023 12:13 4.8 10.0 km (6.2 mil) [50]
6 fevral 2023 12:34 4.9 13.0 km (8.1 mil) [51]
6 fevral 2023 12:36 4.7 10.0 km (6.2 mil) [52]
6 fevral 2023 13:00 4.5 10.0 km (6.2 mil) [53]
6 fevral 2023 13:07 5.0 17.1 km (10.6 mil) [54]
6 fevral 2023 13:17 4.5 10.0 km (6.2 mil) [55]
6 fevral 2023 13:39 5.1 10.0 km (6.2 mil) [56]
6 fevral 2023 13:44 5.0 10.0 km (6.2 mil) [57]
6 fevral 2023 15:14 5.3 10.0 km (6.2 mil) [58]
6 fevral 2023 15:33 5.2 8.8 km (5.5 mil) [59]
6 fevral 2023 16:26 4.8 10.0 km (6.2 mil) [60]

Forşok[redaktə | mənbəni redaktə et]

USGS tərəfindən 4,2 bal gücündə qiymətləndirilən zəlzələ üç gün əvvəl eyni ərazidə baş vermişdi.[61]

Afterşok[redaktə | mənbəni redaktə et]

Mww6.7 ölçülü afterşoklar əsas təkandan təxminən 11 dəqiqə sonra baş verdi.[62] USGS-in məlumatına görə, əsas təkandan altı saat ərzində 25 Mw 4.0 və ya daha böyük zəlzələ qeydə alınıb. 12 saatdan çox vaxt keçdikdən sonra USGS 4,3 və ya daha böyük bal gücündə ən azı 54, Türkiyə Fəlakət və Fövqəladə Halların İdarə Olunması Bürosu (AFAD) isə ən azı 120 ümumi yeraltı təkan qeydə aldı.[63]

GEOSCOPE və GCMT-ə görə Mww7.5 və ya Mw7.7 ölçən böyük bir artçı təkan oldu. Zəlzələ UTC vaxtı ilə 10:24-də Elbistandan 4 km (2,5 mil) şimal-şimal-şərqdə Kahramanmaraş vilayətində qeydə alınıb. O, şərq-qərb zərbəsi, şimala enən və ya şimaldan cənuba doğru uzanan, şərqdən bataraq sürüşmə yarması boyunca parçalandı.[64] Bir çox ilkin hesabatlar bunu afterşokdan çox ayrı bir zəlzələ kimi təsvir etdi. Bunun ardınca əlavə iki mb 6.0 afterşok baş verib.

Avstraliyadakı Seysmologiya Tədqiqat Mərkəzindən bir alim bildirib ki, kiçik maqnitudalı afterşokların bir il davam edəcəyi gözlənilir. Bununla belə, güclü sarsıntıya səbəb ola biləcək afterşoklar əsas təkandan sonra günlər və həftələr ərzində davam edə bilər.[65]

Xəritə
Əsas və afterşokların xəritəsi – Mw 4.0 və ya daha böyük[66]

Seysmologiya[redaktə | mənbəni redaktə et]

Sakit Okean Şimal-Qərb Seysmik Şəbəkəsinin direktoru və Vaşinqton Universitetinin professoru Harold Tobin Şərqi Anadolu Fayının uzun seysmik rekorda malik olduğunu və seysmik cəhətdən təhlükəli ərazi kimi müəyyən edildiyini söylədi. İnstrumental dövrdən bəri qırılma üzərində 7.0 baldan çox zəlzələ qeydə alınmayıb. Tarixi dövrlərdə isə 7,4 bal gücündə zəlzələlər baş verib. Tobin fevralın 6-da baş verən zəlzələlərin "çox güman ediləndən daha böyük" olduğunu söylədi. O əlavə etdi ki, bir nasazlıqda qırılmanın digərində qırılmaya səbəb olması qeyri-adi deyil. Kaliforniyada 2019-cu ildə Ridgecrest zəlzələləri iki fay boyunca qırılma nəticəsində baş verdi.[67]

7,8 bal gücündə zəlzələ dünyanın ən böyük daxili sürüşmə zəlzələləri arasındadır. Bu, San Andreas qırığı boyunca 1906-cı ildə San Fransisko zəlzələsi ilə müqayisə edilə bilər. Səudiyyə Ərəbistanın Kral Abdullah Elm və Texnologiya Universitetinin geofizika professoru zəlzələnin 300 km (190 mil) qırıqdan çox partladığını deyib.[68] Onun Şərqi Anadolu Fayının və Ölü Dəniz Transformasiyasının parçalanmış hissələri olduğu düşünülür.[69] Tohoku Universitetinin seysmoloqu Shinji Toda bunu əsrin "ən pis daxili dayaz zəlzələsi" adlandırıb.[70]

Keçmişdə böyük daxili sürüşmə zəlzələləri baş verib. 1905-ci ildə iki Mw8.0+ daxili zəlzələ Monqolustanı vurdu və ümumi uzunluğu 676 km (420 mil) səthin qırılmasına səbəb oldu. Ardıcıllıq Tsetserleq zəlzələsi ilə başladı.[71] 14 gün sonra baş verən Bulnay zəlzələsi şərqdən qərbə doğru təqribən 388 km (241 mil) səthin qırılmasına səbəb oldu. 2002-ci ildə Alyaskada Mw7.9 zəlzələ baş verdi; o, Denali və Totschunda qırılmalarını parçaladı və hər iki qırılmada 340 km (210 mil) səth qırılmasına səbəb oldu.[72]

USGS tərəfindən hazırlanmış bir mənbə modeli, Mww7.8 zəlzələsinin uzunluğu təxminən 50 km (31 mil) və eni 30 km (19 mil)-dən çox olan iki qırılma seqmentini parçaladığını göstərdi. Cırılma Aralıq dənizi sahili yaxınlığında, təxminən 60 km (37 mil) şimaldan cənuba doğru uzanan, şərq dipli qırıqda baş verib. Şimal-şərq-cənub-qərb istiqamətində təqribən 300 km (190 mil) seqment də parçalandı. Əsas təkan maksimum 3,4 m (11 fut) sürüşmə yaradıb.[73] Doqquz saat sonra baş verən Mww7.5 zəlzələsi, uzunluğu ~120 km (75 mil) və eni ~18 km (11 mil) olan qırılmada pürüzlülük yaradıb və müvafiq olaraq 10,9 m (36 fut) sürüşmə əmələ gətirib.[74]

Güclü yer hərəkəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

İkisi Antakyada və biri Hassada olmaqla üç USGS seysmik qurğusu böyük yer sürətlənmələri və sürətləri qeydə aldı. Hassa yerin sürətlənməsində (pga) 0,9082 q və yerin sürətində 215,34 sm/s (84,78 düym/s) qeyd edib. Stansiya məlumatları X-in dəyişdirilmiş Mercalli intensivliyinə (Ekstremal) uyğun gəlirdi. Fevzipaşadakı bir stansiya tərəfindən qeydə alınan pik yer sürəti 1,62 g olmuşdur.[75]

Mw 7.8 və 7.7 zəlzələlər üçün maksimum Modifikasiya edilmiş Mercalli intensivliyi müvafiq olaraq XI və X-də təxmin edilmişdir.

Geoloji təsirlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

İskəndərunda quruda böyük çökmə meydana gəldi və dəniz şəhərin bəzi hissələrini 200 m (660 fut) qədər içəridə su basdı. Çökmə şaquli qrunt yerdəyişməsinə səbəb olan sızma nasazlığı boyunca qopmanın nəticəsi ola bilər. Yeni Zelandiyadakı eCoast Dəniz Məsləhətçiliyi və Tədqiqatının direktoru Xose Borrero, bu miqyasda çökmənin böyük bir zəlzələdən gözlənildiyini söylədi. Oxşar çökmə halları 1999-cu ildə İzmit zəlzələsi zamanı Gölcükdə və 2016-cı ildə Kaikōura zəlzələsi zamanı Kaykourada da baş verib. İskəndərunda müşahidə olunan təsirlərə mayeləşmənin, pis hava şəraitindən böyük dalğaların və sunaminin təsiri ola bilər.[76]

Zərər və tələfat[redaktə | mənbəni redaktə et]

Türkiyədə[redaktə | mənbəni redaktə et]

Türkiyə əyaləti üzrə itkilər (9 fevral 2023-cü il tarixinə)[77][78]
Əyalət Ölüm Yaralılar
Adana[78] 780 7,450
Adıyaman[79] 3,105 11,778
Batman 0 20
Diyarbakır 255 901
Elazığ 5 379
Gaziantep[78] 2,141 11,563
Hatay[80] 5,111 15,613
Kahramanmaraş 5,323 9,243
Kilis[81] 22 518
Malatya[78] 289 7,300
Osmaniye[78] 878 2,224
Şanlıurfa[78][82] 304 4,663
Türkiyə vilayətləri zəlzələdən əhəmiyyətli dərəcədə zərər çəkmişdir

Türkiyənin 10 əyalətində ən azı 29,605 nəfər ölüb, 80,278 nəfər yaralanıb. Türkiyədə fevralın 6-da baş verən zəlzələdə ölənlərin sayı 48 448 nəfərə çatıb.[83] Ən azı 13,5 milyon insan və 4 milyon bina zərər çəkib.[84][85] Binalar dağılan zaman minlərlə insan dağıntılar altında qalıb.[86] Tələyə düşənlərdən bəziləri sosial mediada yardım üçün yalvarışlarını canlı yayımladılar.[87][88] Türkiyənin 10 vilayətində 12141 bina dağılıb. Zəlzələ yollarda geniş çatlara səbəb oldu. Bərpa işləri zamanı dağıntılar arasında çox vaxt bədən hissələri tapılırdı.[89][90]

Adana Şakirpaşa Hava Limanı uçuş-enmə zolağının zədələnməsi səbəbindən bağlandı.[91] Malatyada ən azı 300 bina dağıdılıb. Malatya Erhaç Hava Limanının tavanı,[92] tarixi Yeni Camii məscidi qismən çökdü.[93]

Qaziantepdə Qaziantep qalası,[94][95] Şirvani Məscidi[96] və Qurtuluş Məscidi kimi tarixi yerlərin çoxu əhəmiyyətli dərəcədə zərər görüb.[97] Qaziantep Oğuzeli Hava Limanı xilasetmə uçuşları üçün xidmətini məhdudlaşdırmaq məcburiyyətində qaldı. Nurdağı kimi şəhərlərdə çoxlu sayda ölüləri basdırmaq üçün kütləvi məzarlıqlar yaradılmışdı - bir imamın dediyinə görə, şəhər əhalisinin 40 faizə qədəri ölmüşdür.

Hatay ilində naməlum sayda insan dağılmış binaların dağıntıları altında qalıb.[98] Antakya,[80][99] Kırıkhan və İskenderun rayonlarında ən azı 2749 bina yerlə-yeksan edildi. Hatay Hava Limanının uçuş-enmə zolağı bölündü və qaldırıldı, bu da uçuşların ləğvinə səbəb oldu.[100] Ankara Böyükşəhər Bələdiyyəsi zədələnmiş hava limanını təmir etməyə başladı.[101] Təmir 12 fevralda tamamlandı və hava limanının fəaliyyətini bərpa etməyə imkan verdi.[102] İki əyalət xəstəxanası və bir polis məntəqəsi dağıdıldı,[103] və qaz kəməri partladı.[104] Hatay dövlətinin məclisi olan bina dağıdıldı.[105] Güzelburç səmtində[106] bir neçə onlarla bina, Cebrail rayonlarında demək olar ki, hər ev çökdü.[80] Yerli “Hatayspor” futbol klubunun heyətinin və məşqçi heyətinin əksəriyyəti xilas edilməzdən əvvəl ilkin olaraq Antakyadakı qərargahının uçması altında qalıb, lakin idman direktoru Taner Savut hələ də dağıntılar altındadır.[107]

Hatay vilayətinin sənaye şəhəri İskenderunda, 6 fevral yerli vaxtla saat 17:00-da limanda böyük yanğının sənaye yağı daşıyan konteynerdən qaynaqlandığı bildirildi,[108] bu da limanın bağlanmasına və və bir çox gəmilərin yönləndirilməsinə səbəb oldu.[109] Onun 6 və 8 fevral tarixlərində söndüyü [110][111], ancaq hər dəfə növbəti gün yenidən alovlandığı bildirildi.[112][113] Nəhayət fevralın 10-da söndürüldü.[114] Daşqın şəhərin sahil zolağı boyunca baş verdi və 200 m (660 ft) içəridə olan küçələri su basdı.[115] Anadoludakı Roma Katolik Apostol Vikariatının iqamətgahı olan Annunciation Katedrali demək olar ki, tamamilə dağıdıldı.[116]

Kahramanmaraşda dağıntılar altında qalan 4493-ü olmaqla ən azı 5323 ölü var və yaralananların sayı 9243-dür.[117] Şəhərdə kütləvi dəfnlər baş verdi, 5000-dən çox cəsəd basdırılmışdı.[118][119] Şəhər rəsmisi bildirib ki, kütləvi məzarlıq ölən 10.000 insanın dəfn yeri olacaq.[120] Daha sonra Daxili İşlər Nazirliyi orada 941 binanın tamamilə dağıldığını təsdiqləyib.[121]

Adıyaman vilayətində Adıyaman bələdiyyə binası da daxil olmaqla 600-dən çox bina dağılıb.[122] Şanlıurfa vilayətində 19 bina dağılıb.

YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi Siyahısına daxil edilmiş Diyarbakır qalası da qismən dağıdılıb[116], eyni zamanda Hevsel bağlarının bitişik Ümumdünya İrsi Saytındakı tikililərə də ziyan dəyib.[91] Diyarbəkir vilayətində cəmi 255 nəfər həlak olmuş, 901 nəfər yaralanmışdır.[123]

Mardin vilayətinin Kızıltəpə rayonunda bir qadın zəlzələ zamanı infarkt keçirərək dünyasını dəyişib.[124] Batman vilayətində biri ağır olmaqla 20 nəfər yaralanıb, iki ev uçub, 38 nəfərə ziyan dəyib.[125] Bingöl vilayətində tövlələrin uçması nəticəsində bir neçə ev çatlayıb, bəzi mal-qaralar tələf olub.[126]

Elazığ vilayətində 5 nəfər ölüb, 379 nəfər yaralanıb.[78] Elazığda böyük Mw7.7 artçı zəlzələdən sonra boş bir yaşayış binası zədələnmiş və daha sonra dağılmışdır.[127] Xilasetmə əməliyyatları zamanı üç türk əsgəri də həlak olub.[128]

Ölənlər arasında Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Adıyaman millət vəkili Yakup Taş[129] və çökmüş binanın dağıntıları altında həlak olan "Yeni Malatyaspor"un qapıçısı Əhməd Eyyub Türkaslan da var.[130] Kahramanmaraşın sabiq millət vəkili Sıtkı Güvenç fevralın 9-da zəlzələ nəticəsində aldığı xəsarətlərdən dünyasını dəyişib.[131]

Suriya[redaktə | mənbəni redaktə et]

Suriyada ən azı 5714 nəfər həlak olub,[132][133] və 14500-dən çox insan yaralanıb.[134] Suriya Səhiyyə Nazirliyi hökumətin nəzarətində olan ərazilərdə zəlzələ ilə bağlı 2068-dən çox ölüm və 2950 yaralanma qeydə alıb,[133][135] bunların əksəriyyəti HələbLatakiya əyalətlərində olub.[136] Üsyançıların nəzarətində olan ərazilərdə ən azı 3,349 nəfər ölüb,[133], 2,200 nəfər isə yaralanıb.[137][138] Təxminlərə görə, Suriyada 5,37 milyona qədər insanın evsiz qaldığı təxmin edilirdi, ümumilikdə 10,9 milyon insan təsirləndi.[139][140]

Cindires və Atarib şəhərlərində yüzlərlə insan öldü.[137] Cəblədə ən azı 283 nəfər ölüb, 173 nəfər yaralanıb və 19 bina dağılıb.[141] Fevralın 10-da dağıntıların təmizlənməsi zamanı dörd cəsəd çıxarılıb, 15 cəsəd isə çıxarılma prosesində idi.[142] Fevralın 11-də Cəblə, Əl-Maliye küçəsi boyunca uçmuş evin dağıntıları altından altı cəsəd çıxarıldı.[143] Atme kəndində 11 nəfər ölüb, çoxlu sakin dəfn edilib.[144][145]

Atarib, Besnia, Cindires, Maland, Salqin və Sarmada kimi bir neçə kənddə xilasedici qruplar olmadığından mülki əhali saatlarla dağıntılar altında qalıb.[146][147][148] Latakiya əyalətində 142.000 insan təsirləndi; azı 805 nəfər ölüb, 1131 nəfər yaralanıb. Bölgənin qubernatoru 103 binanın dağıldığını və 247 binanın uçmaq təhlükəsi altında olduğunu bildirib..[149][150] Həmada ən azı 48 nəfər həlak olub, səkkiz mərtəbəli binanın çökməsi nəticəsində 43 nəfər ölüb, 75 nəfər xəsarət alıb və 125 nəfəri binalarda sıxışıb qalıb.[151][152][153]

Associated Press yerli sakinlərə istinadən məlumat verib ki, Afrin bəndində çatlar əmələ gəlib.[154] Fevralın 9-da saat 04:00-da su bəndi partlayıb və Afrin çayı hövzəsi boyunca yağan leysan yağışlar nəticəsində daha da şiddətlənib. Əl-Tloul kəndini su basıb. Demək olar ki, bütün sakinlər kəndi tərk etmək məcburiyyətində qaldılar; 500-ə yaxın ailə köçkün düşüb. Reuters-in yerli sakinlərə istinadən verdiyi məlumata görə, 35-40 nəfər həlak olub, Əl-Tlouldakı əksər binalar zəlzələ nəticəsində zədələnib və ya dağılıb.[155] Ataribdə 148 cəsəd yeraltı xəstəxanaya çatdırılıb. Xəstəxananın həkimi bəzi cəsədlərin başı və ya digər üzvlərinin olmadığını bildirib.[156]

Suriya Amerika Tibb Cəmiyyətinin prezidenti Amjad Rass təcili yardımların yaralılarla dolu olduğunu söylədi.[157] İdlib valiliyində bir xəstəxanaya 30 cəsəd daxil olub..[158][159] İdlib valiliyinin Azmarin kəndində bir ailənin 51 üzvü də daxil olmaqla ən azı 260 nəfər ölüb; azı 300 nəfər yaralanıb, 100 nəfər isə xilas edilib. Kənddəki 15 bina hamarlanmış və yaşayış fondunun təxminən 50 faizində çatlar olmuşdur.[160] Milli komandada çıxış edən futbolçu Nader Joukhadar oğlu ilə birlikdə Cəblədə ev uçqununda həlak olub.[161][162]

Beynəlxalq Xilasetmə Komitəsinin məlumatına görə, üsyançıların nəzarətində olan ərazilər çovğuna hazırlaşarkən və vəba epidemiyası zamanı zəlzələ baş verib.[163] Suriyanın ikinci ən böyük şəhəri Hələbdə onlarla bina dağılıb və 400-dən çox insan həlak olub.[164][165] Fevralın 6-da 210 qurbanın cəsədi ailələrinə təhvil verilmişdir.[166] Muzeylər Baş Müdirliyi şəhərin müxtəlif arxeoloji sahələrinin geniş şəkildə çatladığını və ya çökdüyünü bildirib.[151][167] Hələb Milli Muzeyinin xarici fasadında da çatların olduğu bildirilir.[168] Hələbin Atarib şəhərində Suriya Amerika Tibb Cəmiyyəti xəstəxanası 120 cəsədin çıxarıldığını bildirib.[169] Hələbdə təxminən 20.000 ev təsirləndi və 70.000 insan evsiz qaldı.[170] Racoda həbsxanada divarlar və qapılar çatlamışdı. İŞİD üzvü olduğu güman edilən ən azı 20 məhbus müəssisədən qaçıb.[171]

Dəməşqdə bir çox insan evlərini tərk edərək küçələrə qaçdı.[172][173] Şəhərin şimal hissələrində bir çox binada çatlar əmələ gəlib.[174] Demək olar ki, 12 il davam edən vətəndaş müharibəsi nəticəsində Suriyada bir çox bina artıq zədələnmişdi.[175] Xaçlılar tərəfindən tikilmiş Marqat qalası zədələndi, qüllənin bir hissəsi və bəzi divarlarının bəzi hissələri dağıldı.[172] Məşhur Krak de Şevalye qalasının divarlarında da çatlar açıldı.[176] Hələb qalası da təsirləndi.[177] Suriyanın şimal-qərbində 490 bina qismən və ya tamamilə dağılmış, minlərlə başqa bina isə zərər görmüşdür.[151] Kobanidəki Böyük Məscidin minarəsi də zədələnmişdir.[178] Cindiresdə ən azı 250 bina yerlə-yeksan edildi;[179] ölənlər arasında 7 nəfərlik ailə də var idi, sağ qalan tək insan yeni doğulmuş uşaq idi.[180] Təhsil naziri bildirib ki, regionda ən azı 453 məktəb zərər görüb.[181][182]

Xarici itkilər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Türkiyədə yaşayan ən azı 3700 suriyalı zəlzələdə öldü.[183] Türkiyənin Miqrasiya İdarəsi Başçılığına görə Türkiyənin cənubunda 1,75 milyon; Qaziantepdə 460,150; Antakyada 354.000; Şanlıurfada 368.000; Adanada 250.000 suriyalı yaşayır. 16 fevral tarixinə Türkiyənin səhiyyə nazirliyi 1702 suriyalı qurbanın cəsədini Suriyadakı qohumlarına təhvil verib.[184][185] İraqdakı müharibədən Türkiyəyə sığınan ən azı 11 iraqlı da Türkiyədə dünyasını dəyişib.[186]

Türkiyədə ən azı 116 Əfqanıstan vətəndaşı zəlzələdə öldü.[187] Bu əfqanların əksəriyyəti 2021-ci ilin avqustunda Taliban hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra ölkədən qaçan qaçqınlar idi..[188] 51-i Suriyada, 38-i isə Türkiyədə olmaqla 89 fələstinli həlak oldu.[189][190] Ermənilərin ölənləri arasında Malatyada üç nəfərdən ibarət bütöv bir ailə də var idi. Türkiyədə ölən beş nəfərlik bütün ailə də daxil olmaqla, hər iki ölkədə on üç Livan vətəndaşı öldü.[191] Türkiyədə 4-ü Malatyada tələbə olmaqla 10 azərbaycanlı öldü.[192] Altı nəfərdən ibarət italyan ailəsi də həlak oldu.[193] Adıyamanda otelin çökməsi nəticəsində Şimali Kiprdən olan 19 şagird, iki müəllim və bir valideyn həlak olub.[194] Hatay və Kahramanmaraşda daha yeddi kiprli türk öldü.[195] İranın əlillər üzrə milli futbol komandasının 3 futbolçusu Türkiyədə dünyasını dəyişib.[195] Antakyada Rönesans Rezidans-ın çökməsi nəticəsində qapalı qalan bir neçə komanda oyunçusu və məşqçi heyəti arasında Hataysporun qanalı cinah oyunçusu Kristian Atsu da var idi.[154]

Antakyada Rönesans Rezidans-ın çökməsi nəticəsində qapalı qalan bir neçə komanda oyunçusu və məşqçi heyəti arasında Hataysporun qanalı cinah oyunçusu Kristian Atsu da var idi.[196] Fevralın 7-də onun xəstəxanada vəziyyətinin stabil olduğu bildirildi[107], lakin ertəsi gün menecer Volkan Dəmirəl hələ də itkin olduğunu söylədi.[197][198]

Digər ölkələrdə təsirlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Livanda sakinlər yuxudan oyandırılıb. Ölkədəki binalar 40 saniyəyə qədər silkələnib. Beyrutda sakinlər evlərini tərk edərək küçələrdə qalıb və ya binalardan qaçmaq üçün maşınlarına miniblər. Ümumilikdə, zəlzələnin Livana təsiri məhdud idi, Tripoli, Miniyə, Əl Mina və Burc Hammud şəhərlərində bəzi binalar zədələndi və Rəşayada bir ev dağıldı.[172][199][200][201] İsrailin Aşdod şəhərində sütunda çatlar müşahidə olunduqdan sonra bina boşaldılıb.[202] Kiprdə, Nikosiyada bəzi pəncərələr çatlamış, bir evin divarı uçmuş, yaxınlıqdakı iki avtomobilə ziyan dəymişdir.[203][204]

Avropa-Aralıq dənizi Seysmoloji Mərkəzi təkanların Ermənistan, Misir, Fələstin, Gürcüstan, Yunanıstan, İraq, İordaniya, İsrailRusiyada hiss edildiyini bildirib. İraqda ventilyatorlar, çərçivələr və digər asılmış əşyalar güclü titrəyirdi.[205][206][207] Orada bir çox sakin evlərinə qayıtmağın təhlükəsiz olduğu barədə elanı gözləyərkən açıq havada qaldı. Zəlzələ saatlar sonra vurdu və binaların boşaldılmasına səbəb oldu. Ölən və yaralananlar barədə məlumat verilməmişdir[208], lakin Ərbildə bəzi evlərə və binalara cüzi ziyan dəydiyi və şəhərin qalasına ciddi ziyan dəydiyi bildirilir.[209][210] Misirdə, yeraltı təkanlar paytaxt Qahirədə güclü hiss olunub[211] və 1975-ci ildən bəri orada hiss edilən ən güclü zəlzələ hesab olunur.[212] İsgəndəriyyədə Kornişdə 20 m (66 fut) çat meydana gəldi.[213]

Zərərlərin hesablanması[redaktə | mənbəni redaktə et]

USGS-in Qlobal Zəlzələlərin Müvafiq Qiymətləndirilməsi (PAGER) xidməti 10 milyard ABŞ dolları ilə 100 milyard ABŞ dolları arasında iqtisadi itkilərin olmasını 35 faiz ehtimalını qiymətləndirdi. 100 milyard ABŞ dollarını keçən iqtisadi itkilərin 34 faiz ehtimalı var idi. Xidmət 10.000 ilə 100.000 arasında ölüm ehtimalını 36 faiz təxmin etdi; 100.000-dən çox ölüm ehtimalı 26 faiz idi.[214] İkinci böyük zəlzələ üçün 1000 ilə 10.000 ölüm arasında 46 faiz ehtimal; 100 ilə 1000 arasında 30 faiz ehtimal var idi. Xidmət həmçinin 1 milyard ABŞ dolları ilə 10 milyard ABŞ dolları arasında iqtisadi itkilərin 35 faizlik ehtimalını qiymətləndirib; 10 milyard ABŞ dolları ilə 100 milyard ABŞ dolları arasında iqtisadi itkilərin 27 faiz ehtimalı var idi.[215]

Mərkəz ölənlərin sayının 23,284 ilə 105,671 arasında olduğunu təxmin etdi.[216] Geofizika professoru Övgün Ahmet Ercanın sözlərinə görə, "180.000 və ya daha çox insan dağıntılar altında qala bilər, onların demək olar ki, hamısı ölüb."[217] 11 fevralda ölənlərin sayıtəxminən 28.000 olduğu bildirilərkən, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının fövqəladə yardım koordinatoru Martin Griffiths bildirib ki, ölənlərin sayı "iki dəfədən çox" gözlənilir.[218][219][220] Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı, 26 milyona qədər insanın təsirləndiyini söylədi; Türkiyədə 15 milyon, Suriyada isə 11 milyon əhali təsirləndi.[221]

Zəlzələlərdən qısa müddət sonra türk lirəsinin dəyəri ABŞ dollarına nisbətdə 18,85 ilə rekord həddə çatdı, lakin günün sonunda öz başlanğıc mövqeyinə qayıtdı.[222] Türkiyə birjaları düşdü; Əsas səhmlər göstəricisi 5 faizə qədər, banklar isə 5,5 faiz azaldı, lakin itkiləri bərpa etdi. Fevralın 6-da ölkənin əsas fond bazarı 1,35 faiz ucuzlaşıb.[223] İstanbul Birjası 7 fevralda 8,6 faiz ucuzlaşdı və 8 fevral səhəri ticarət dayandırılmadan əvvəl 7 faizdən çox dəyər itirdi;[224] daha sonra birja beş gün ərzində bağlanacağını elan etdi.[225] Zəlzələdən zərər çəkmiş ərazidəki yaşayış obyektlərinin təxminən yarısının İcbari Zəlzələ Sığortası ilə əhatə olunduğu düşünülür.[226] TÜRKONFED təşkilatı zəlzələ nəticəsində dəymiş ziyanın ümumi dəyərini 84,1 milyard ABŞ dolları olaraq qiymətləndirdi; Yenidənqurma üçün 70,75 milyard dollar, milli gəlirdə 10,4 milyard dollar itki və işçi qüvvəsində əlavə 2,91 milyard dollar itki var idi.[227] Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı 2023-cü ildə Türkiyənin ÜDM-nin 1 faizinə qədər potensial itkilərə səbəb ola biləcəyini açıqlayıb.[228]

Nəticə və reaksiya[redaktə | mənbəni redaktə et]

7 fevralda Azərbaycanda, Bakı şəhərində yerli xalq tərəfindən ianə edilən əşyalar.

Türkiyə[redaktə | mənbəni redaktə et]

Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan "Twitter" səhifəsində "Axtarış və xilasetmə qrupları dərhal zərər çəkmiş əraziyə göndərilib" deyib.[229] Daxili işlər naziri Süleyman Soylu sakinləri zədələnmiş binalara daxil olmaqdan çəkinməyə çağırıb. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan "Twitter" səhifəsində paylaşım edərək Türkiyədə 7 günlük matəm elan edib.[230]

Milli hökumət beynəlxalq yardıma müraciət etmək üçün "dördüncü səviyyəli xəbərdarlıq" elan etdi. Fövqəladə Hallar və Fövqəladə Halların İdarə Olunması Rəyasət Heyətinin məlumatına görə, zərər çəkmiş 10 əyalətə 25.000 axtarış-xilasetmə personalı göndərilib.[98][231] Ən azı 70 ölkə axtarış-xilasetmə əməliyyatlarında kömək təklif edib.

Türkiyədə fövqəladə xidmətlər çoxlu dağılmış binaların altında qalanların axtarışına başlayıb. Fevralın 8-də 10 əyalətdə 8000-dən çox insan dağıntılar altından xilas edildi.[232][233] Təxminən 380,000 insan yardım sığınacaqlarına və ya otellərə sığınıb.

Axtarış-xilasetmə qruplarını səfərbər etmək üçün Türkiyə Silahlı Qüvvələri tərəfindən "hava yardımı dəhlizi" yaradılıb. Bir çox hərbi təyyarə, o cümlədən Airbus A400MLockheed C-130 Hercules təyyarələri axtarış-xilasetmə qrupları və maşınları əraziyə daşıyıb. Yemək, ədyal və psixoloji dəstələr də göndərildi. Türkiyə yardım üçün NATO və müttəfiqlərinə rəsmi müraciət göndərib.

Rəsmi açıqlamada Gənclər və İdman Naziri Mehmet Kasapoğlu, hər bir milli çempionatın, əlavə məlumatlara qədər dərhal dayandırılacağını açıqladı.[234][235] Milli Təhsil Naziri Mahmut Özer ölkədəki bütün məktəblərin bir həftəlik bağlanmasına göstəriş verdi Adanada dağıntılar altından insanların qışqırması eşidilirdi.[236] Diyarbəkirdə olan bir binaya kran və təcili yardım qrupları qatıldı.

Zəlzələlərdən zərər çəkmiş bölgələrə 53.000-dən çox türk fövqəladə hallar işçisi göndərilib. Somadan 90 nəfərlik mədənçidən ibarət qrup yardım göstərmək üçün Osmaniyeyə gəlib. İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsi də onlarla maşın və texnika göndərdi.[237]

Qar, yağış və şaxtalı temperatur da daxil olmaqla pis hava şəraiti xilasedicilər və mülki şəxslərin həyata keçirdikləri axtarış-xilasetmə işlərini dayandırıb. Xilasedicilər və könüllülər sağ qalanları axtararkən qış paltarı geyinirdilər. Zədələnmiş yollar da yardımın çatdırılmasını ləngitdi.

Prezident Ərdoğan, Hatay istisna olmaqla, təbii fəlakətdən zərər çəkmiş bölgələrin valiləri və bələdiyyə sədrləri ilə telefon danışığı aparıb.[238] Həm Türkiyə, həm də Suriyanın təsirlənmiş bölgələrində temperaturun aşağı olması səbəbindən Hatay bələdiyyə başçısı Lütfü Savaş hipotermiya riski ilə bağlı xəbərdarlıq etdi. Bölgədə bir neçə on minlərlə insan evsiz qalıb və gecəni soyuq havada keçirib. Rəsmilər zərər çəkmiş əhalini müvəqqəti yerləşdirmək üçün Antalyada otellər açmağı planlaşdırır. Hatay vilayətində axtarış-xilasetmə işlərinin yetərincə aparılmamasını tənqid edən sakinlər hakimiyyət orqanlarını tənqid atəşinə tutub. Hatay Hava Limanının uçuş-enmə zolağına ciddi ziyan dəyməsi xilasetmə işlərini çətinləşdirib. Fevralın 7-də səlahiyyətlilər əyalətdə 1846 nəfərin xilas edildiyini bildiriblər.

Türkiyədə məscidlər dondurucu temperaturda evlərinə qayıda bilməyən insanlar üçün sığınacaq kimi istifadə olunurdu. Qaziantepdə insanlar alış-veriş mərkəzlərinə, stadionlara, icma mərkəzlərinə və məscidlərə sığınıblar. 250 minə yaxın köçkün Malatya vilayətində məktəblərdə məskunlaşıb. Əyalətdəki peşə məktəblərindən ən azı 24 səyyar mətbəx təsirə məruz qalan ərazilərə paylandı.[239]

Türkiyə polisi fevralın 7-də bildirib ki, zəlzələdən sonra sosial mediada "qorxu və çaxnaşma yaratmaq məqsədilə təxribat xarakterli paylaşımlara" görə 4 nəfər saxlanılıb. O əlavə edib ki, sosial media hesabları ilə bağlı daha geniş araşdırma davam edir, lakin yazıların məzmunu ilə bağlı heç bir məlumat təqdim etməyib. Fevralın 8-də saxlanılanların sayı on nəfərə yüksəldi.[240]

Türk Hava Yolları Adana, Adıyaman, Qaziantep, Kayseri, Diyarbəkir, Şanlıurfa, Malatya, Elazığ və Kahramanmaraş vilayətlərindən pulsuz uçuşlar həyata keçirəcəyini bildirib. Fövqəladə Hallar və Fövqəladə Halların İdarə Olunması İdarəsi zərər çəkmiş ərazidə xilasetmə işlərinə kömək etmək üçün vətəndaş könüllülərinə dəvətnamə açıb. İstanbul Hava Limanına minlərlə könüllü gəlib. Türk Hava Yollarının baş direktoru Bilal Ekşi, Adana, Qaziantep, Adıyaman və Şanlıurfaya 80 reyslə 11 780 könüllü uçduğunu söylədi.[241]

Netblocks elan etdi ki, İnformasiya Texnologiyaları və Kommunikasiya Qurumu Türkiyə hökumətinin rəsmiləri ilə dezinformasiya iddiası ilə Twitter-ə Türkiyədən girişi məhdudlaşdırır.[242]

Fevralın 8-də Ərdoğan Qəhrəmanmərəş ili'nin Pazarcık şəhərinə və Hatay ili'nə səfər edib. O, zəlzələyə reaksiyada "nöqsanların" olduğunu etiraf etdi, lakin xilasetmə əməliyyatlarında iştirak edən personalın kifayət qədər olmadığını inkar etdi.[225] O, bəzi bölgələrdə ümumiyyətlə təhlükəsizlik qüvvələrini görmədiklərini söyləyən insanları “təxribatçı” adlandırdı.

Adıyamanda nəqliyyat və infrastruktur naziri Adil Karaismailoğlu və vali Mahmud Çuhadar yerli əhalinin etirazı ilə qarşılandı.[243] TBMM-dəki müxalifət lideri, CHP-dən Kamal Kılıçdaroğlu faciənin miqyasına görə məsuliyyəti prezident Ərdoğanın üzərinə atıb. 1999-cu ildə İzmit zəlzələsindən sonra Türkiyə hökuməti tərəfindən tutulan və 88 milyard lirəyə (4,6 milyard dollar; 3,8 milyard funt sterlinq) çatdığı və fəlakətin qarşısının alınmasına xərclənməsi nəzərdə tutulan “zəlzələ vergisi”nin necə olacağı ilə bağlı suallar da ortaya çıxdı. Təcili xidmətlərin inkişafı, necə xərcləndiyi göz önüne alındığında, hökumət heç vaxt ictimaiyyətə bir şərh vermədi.

Fevralın 9-da Qaziantep şəhərini gəzdikdən sonra Ərdoğan zəlzələdən sağ çıxanların dağılmış evlərini bir il ərzində bərpa edəcəyinə söz verdi. O, həmçinin bildirib ki, hökumət evsiz qalanlar üçün müvəqqəti yaşayış yerləri üzərində işləyir.[154]

Fevralın 9-da Hatayda həbsxanada iğtişaş zamanı əsgərlərin açdığı atəş nəticəsində 3 məhbus ölüb, 12 nəfər yaralanıb. Məhkumlar zəlzələdən zərər çəkmiş ailələrini görməyi tələb edirdilər.[244]

1999-cu il Mərmərə zəlzələsinin dağılmasından sonra binaları zəlzələlərə daha davamlı etmək üçün yeni tikinti qaydaları qəbul edildi. Betonun keyfiyyəti, xüsusən də köhnə binalarda tez-tez çökmə mənbəyidir, lakin bəzi hallarda yeni çoxmərtəbəli binaların mühəndisliyi və dizaynı, dayaq sütunları və tirlərinin düzgün yerləşdirilməməsi çökməyə səbəb ola bilər.[245] Sonuncu dəfə 2018-ci ildə yenilənmiş tikinti kodları mühəndislik dizaynı və tikinti keyfiyyətinə, eləcə də material keyfiyyətinə dair tələblərə malikdir.

Uzun müddətdir ki, tikinti qaydalarına zəif əməl olunması ilə bağlı şikayətlər var. Türkiyədə hökumət vaxtaşırı “tikinti amnistiyaları” təqdim etmişdi - tələb olunan təhlükəsizlik sertifikatları olmayan tikililər və ya tikililər üçün ödənişin ödənilməsi üçün faktiki olaraq qanuni güzəştlər vardır. Binalara tez-tez əlavə mərtəbələr əlavə etməklə, orijinal lisenziyalı dizaynlardan yayınırdı. Türkiyənin cənubundakı zəlzələ zonasında 75 minə qədər binaya tikinti amnistiyası verilib.

İnsanların dağıdıcı zəlzələlərdən sonra yaxınlarını tapmaq üçün qaçdığı bir vaxtda Türkiyənin çərşənbə günü günortadan etibarən təxminən 12 saat ərzində Twitter-ə girişi bloklamaq qərarı, yardım səylərinin sürətində ictimai məyusluğu artırdı. Müxalifət liderləri və sosial media istifadəçiləri insanlara gələn yardımlar və bazar ertəsi baş verən ilk zəlzələdən sonra hələ də dağıntılar altında qalanların yeri haqqında məlumat paylaşmağa kömək edən platformanın bloklanmasını tənqid ediblər. Prezident Tayyib Ərdoğan hökuməti keçmişdə də sosial medianı bloklayıb və son aylarda diqqətini “dezinformasiya” adlandırdığı şeylə mübarizəyə yönəldib.[246]

Lakin Özəl kimi tənqidçilər qeyd edirlər ki, bu kimi təbii fəlakətlər üçün nəzərdə tutulan milli fondlar Ərdoğanın və onun koalisiya hökumətinin tərəfdaşları tərəfindən idarə olunan magistral yol tikintisi layihələrinə xərclənib. Türk mühəndisləri daha əvvəl xəbərdarlıq etmişdilər ki, əfvlə şəhərlər “qəbiristanlığa” çevrilə bilər.[247][248]

Digər tənqid hərbi resursların çox gec yerləşdirilməsi idi. Onlar zəlzələdən sonra iki gün səfərbər olunmadılar. Tipik olaraq, keçmişdə yerli komandirlər bu cür təbii fəlakətlə mübarizədə mövcud hökumət qaydaları dəyişdirənə qədər birtərəfli qaydada hərəkətə keçmək səlahiyyətinə malik idilər. Hakim partiyanın plakatları və lövhələri vurulmayınca, yardım maşınlarının dayandırıldığı və buraxılmadığı, hətta fərdi yardım paketlərinin üzərinə prezidentin stikerlərinin vurulduğu barədə bir çox məlumat verildi.[249][250]

Suriya[redaktə | mənbəni redaktə et]

Suriya Mülki Müdafiəsi vəziyyəti "fəlakətli" adlandırıb və sakinləri binaları tərk etməyə və açıq yerdə qalmağa çağırıb. Suriya mediası Hələb əyalətinin şimalında, eləcə də Həma şəhərində çoxlu sayda binanın dağıldığını bildirib. Dəməşqdə bir çox insan evlərini tərk edərək küçələrə qaçdı. Suriyanın Milli Zəlzələ Mərkəzi zəlzələnin əməliyyat tarixində "qeyd edilmiş ən böyük zəlzələ" olduğunu bildirib. SANA dövlət xəbər agentliyinin məlumatına görə, prezident Bəşər Əsəd ən çox zərər çəkmiş bölgələr üçün xilasetmə planını təşkil etmək üçün kabineti ilə təcili iclas keçirib.[251]

Suriyada vətəndaş müharibəsi ilə əlaqədar tətbiq edilən sanksiyalar, adi suriyalıların çətinliyini daha da artırdı, çünki dövlətlər və təşkilatlar sanksiyalara məruz qalmaq qorxusundan birbaşa yardım təklif edə bilmirlər. Zəlzələdən sonra humanitar səylərə kömək etmək üçün sanksiyaların ləğvi və ya dayandırılması tələbləri qaldırıldı. Suriya hökuməti beynəlxalq yardım üçün BMT-yə üzv dövlətlərə, Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinə və digər humanitar təşkilatlara müraciət etdi. Prezident Əsədin əmrindən sonra mülki müdafiə, yanğınsöndürmə, səhiyyə və ictimai tikinti qruplarından ibarət bütün qruplar Hələbə səfərbər edilib.[251]

Suriya hökuməti beynəlxalq yardım üçün BMT-yə üzv dövlətlərə, Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinə və digər humanitar təşkilatlara müraciət etdi. Komissar Janez Lenarçiçin sözlərinə görə, Suriya Avropa Birliyinin Avropa Mülki Müdafiə Mexanizmindən də yardım istəyib.[252] Bununla belə, Əsəd hökuməti Birləşmiş Millətlər Təşkilatındakı nümayəndəsi vasitəsilə, üsyançıların nəzarətində olanlar da daxil olmaqla, ölkənin bütün bölgələrində yardımın paylanmasına yalnız onun cavabdeh olmasında təkid etdi və ABŞ Dövlət Departamentini buna cavab verməyə çağırdı.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Humanitar Məsələlər üzrə Koordinasiya İdarəsi zədələnmiş yolların və logistika problemlərinin Türkiyə sərhədindən beynəlxalq yardımın hərəkətinə mane olduğunu bildirib. Fevralın 7-də Türkiyəyə daxil olan sərhəd keçid məntəqələri bağlı qalıb. Ağır yaralanan xəstələr tibbi yardım üçün Türkiyəyə daxil ola bilməyiblər. Yalnız piyada keçə bilən turistik yaşayış icazəsi olan şəxslər də daxil olmaqla, hansı şəxslərin keçə biləcəyi ilə bağlı istisnalar var idi. BMT-nin məlumatına görə, Bab əl-Həva sərhəd keçid məntəqəsi fevralın 8-də istifadəyə verilib.[253]

Latakiya və Dəməşq də daxil olmaqla bəzi otellər sağ qalanlara pulsuz yerləşdirməyi və əsas ehtiyacları təmin etməyi təklif etdilər. Qaçqınlar və köçkünlər də evlərini insanlara sığınacaq kimi açıblar. Əl-Şam Özəl Universiteti insanları qəbul etmək üçün bir səy göstərdi. İdman obyektləri, tədbir məkanları, universitet yataqxanaları və salonları da insanların qəbulu üçün açıldı. Suriya İnkişaf Təşkilatı bir çox əyalətlərdə sığınacaqların yaradıldığını elan etdi. Könüllü qruplar binalarda ziyan olub-olmadığını yoxlayıb, ərzaq məhsulları, yorğan-döşək və ilkin tibbi yardım üçün lazım olan əşyalar paylayıblar.[254]

Çox sayda yaralı, o cümlədən travma halları səbəbindən bir çox xəstəxanalar dolub. Artıq zəlzələdən əvvəl xəstəxanalarda tibbi ləvazimat qıtlığı yaşanırdı. Bir çox şəhərlərdə xəstəxanalar imkanlarından çox-çox artıq işləmək məcburiyyətində qaldılar. Xəstəxanalarda bir çox xəstə çarpayı çatışmazlığı səbəbindən döşəmələrdə yatırdı. Səhiyyə Nazirliyi Dəməşq, Rif Diməşq valiliyi, Quneytra, Homs və Tartus Səhiyyə Müdirliklərindən Hələb və Latakiyaya üsyançıların nəzarətində olan bölgələrə tibbi karvanlar göndərib. Həmçinin 28 təcili yardım maşını, 7 səyyar klinika və tibbi, cərrahi və təcili yardım daşıyan 4 yük maşını da göndərilib.[255]

2000-dən çox Suriya Mülki Müdafiə (Ağ Dəbilqəlilər) könüllüləri axtarış və xilasetmə işləri aparmaq üçün bütün zərər çəkmiş bölgələrə göndərilib. Avadanlıq və alət çatışmazlığı səbəbindən onlar dəstək üçün digər humanitar təşkilatlara müraciət etdilər. Rəsmilər fevralın 7-də Həmada xilasetmə və bərpa işlərinin 15 saatdan sonra başa çatdığını elan etdilər.[256] 298.000-dən çox insan evsiz qaldı və hökumətin nəzarətində olan ərazilərdə 180 sığınacaq açıldı. Hələbdə 30 minə yaxın insan sığınacaqlarda yerləşdirilib.

7 fevral 2023-cü ildə Suriya Ərəb Qızıl Aypara Cəmiyyəti Qərb ölkələrini Suriyaya qarşı sanksiyaları ləğv etməyə çağırdı, çünki cəza tədbirləri zəlzələnin bərpası zamanı mülki şəxslərə və humanitar səylərə zərər vurdu. Sanksiyalar 2011-ci ildə vətəndaş müharibəsi başlayandan Avropa İttifaqı, ABŞ, Kanada, Avstraliya, İsveçrə və Ərəb Liqası tərəfindən görülən bir sıra iqtisadi tədbirlərdir. Bunlara neft embarqosu, maliyyə aktivlərinin dondurulması daxildir.[257][258]

Beynəlxalq humanitar yardım fevralın 9-da Türkiyə üzərindən Bab əl-Hava sərhəd keçid məntəqəsi vasitəsilə Suriyanın şimal-qərbinə çatdırılmağa başlayıb. Çadır və sanitar ləvazimatları daşıyan altı yük maşını gəldi. Türkiyə iki əlavə sərhəd keçidinin açılması üçün çalışdığını deyir.

Digər ölkələr[redaktə | mənbəni redaktə et]

İtaliyanın Mülki Müdafiə Departamenti İtaliya sahillərini vura biləcək sunami dalğaları ilə bağlı xəbərdarlıq edib. Sahil sakinlərinə daha yüksək yerə qaçmaq və yerli hakimiyyət orqanlarına əməl etmək tövsiyə olunub.

İtkilər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Qaziantepdə zəlzələ anı

Türkiyə[redaktə | mənbəni redaktə et]

Türkiyədə zərər çəkən 10 əyalətdə 29605 nəfər həyatını itirmiş, 80278 nəfər isə yaralanmışdır.[84][259][260] Dağıntılar altında qalan bəzi insanlar sosial şəbəkələrdə canlı yayımda kömək üçün müraciət ediblər.

Diyarbəkirdə dağılmış Galeria Biznes Mərkəzində xilasetmə işləri aparılır. Arxa fonda olan binalardan biri daha sonra zəlzələdən sonra uçub.
Prezidentin milli matəm qərarı

Suriya[redaktə | mənbəni redaktə et]

Suriya Səhiyyə Nazirliyi Hələb, Həma və Lattakiyada zəlzələ nəticəsində 42 nəfərin öldüyünü qeyd edib; daha 200 nəfər yaralanıb. Suriyanın Atmed kəndində 11 nəfər ölüb.[144]

Zəlzələ sonrası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Türkiyə hakimiyyət orqanlarının ilk hesabatlarında İskəndərun şəhərindəki dövlət xəstəxanası da daxil olmaqla 5600-dən çox binanın dağıdıldığı bildirilir. Türkiyə və Suriyada on minlərlə insan evsiz qalıb və gecəni soyuq havada keçirib. Türkiyədə məscidlər soyuq havada evlərinə qayıda bilməyən insanlar üçün sığınacaq kimi istifadə olunurdu. Qaziantepdə insanlar ticarət mərkəzlərinə, stadionlara, icma mərkəzlərinə və məscidlərə sığınıb.[232]

Beynəlxalq humanitar yardımlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ölkələr[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bir çox ölkənin liderləri Türkiyə və Suriyaya başsağlığı verib. Fevralın 9-da, zəlzələdən üç gün sonra, 95 ölkə və 16 beynəlxalq təşkilat Türkiyəyə yardım təklif etdi və 56 ölkədən 6479 xilasedici heyət Türkiyəyə göndərildi.[261] Digər tərəfdən, Suriyadakı siyasi vəziyyətə görə, Suriya ilə əlaqə "daha az həvəsli" idi.

  • Albaniya Türkiyəyə 88 tibb işçisi və axtarış-xilasetmə mütəxəssisləri və 9 xüsusi texnika göndərib.[262]
  • Əlcəzair Türkiyəyə 89 xüsusi mülki müdafiə personalı göndərdi.[263]
  • Ermənistan Türkiyə və Suriyaya 57 axtarış-xilasetmə mütəxəssisi göndərərək, Suriyaya əlavə yardım və ərzaq göndərməyi öhdəsinə götürdü.[264]
  • Azərbaycan Türkiyəyə 758 nəfərlik axtarış-xilasetmə qrupu və 8 baş xüsusi təlim görmüş it göndərib.[265] Nazirlik zərərçəkənlərə yardım üçün ilkin tibbi yardım dəstləri, çadırlar, yataq dəstləri, tibbi ləvazimatlar və digər zəruri avadanlıqları daşıyan daha bir təyyarə göndərib.[266]
  • Belçika səhra xəstəxanası quraşdırmaq üçün fevralın 8-də B-FAST komandası göndərdi.[267]
  • Türkiyə fövqəladə vəziyyət elan etdiyi üçün Kanada zəlzələ yardımı üçün “ilkin” 10 milyon dollar göndərəcək.[268]
  • Çin hər iki ölkəyə pul dəstəyi təklif etdi və yardım işlərində kömək etmək üçün Türkiyəyə əlavə personal göndərdi. Honq Konqdan daha sonra sağ qalanların axtarışına kömək etmək üçün 59 nəfərlik xilasetmə qrupu göndərdilər.[269]
  • Xorvatiyanın mülki müdafiə xidməti Türkiyəyə 40 təlim keçmiş axtarışçı və 10 itdən ibarət axtarış-xilasetmə qrupu göndərib.[270][271] Xorvatiya Qırmızı Xaç Cəmiyyəti Suriya və Türkiyə üçün ianələr təşkil edib.
  • Kipr zərər çəkmiş ərazilərdə xilasetmə işlərinə kömək etmək üçün humanitar yardım təklif edib. Kipr Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Demetris Demetriunun dediyinə görə, Türkiyə əvvəlcə Kipr yardımından imtina etdi, lakin sonradan yardımı qəbul etdi.[272]
  • Yunanıstan 21 yanğınsöndürən, 2 xilasedici it və xüsusi xilasetmə maşını ilə birlikdə bir yanğınsöndürən-mühəndis, 5 həkim və Milli Təcili Yardım Mərkəzindən xilasedicilər göndərdi.[273]
  • Hindistan Aqrada yerləşən Para Sahə Xəstəxanasından 99 nəfərdən ibarət Hindistan Ordusunun tibbi heyəti ilə birlikdə Milli Fəlakətlərə Müdaxilə Qüvvələri (NDRF) komandasını Türkiyəyə göndərib. Tibbi qrupa ortopedik cərrahiyyə qrupu və ümumi cərrahi mütəxəssis qrupu da daxil olmaqla kritik qayğı mütəxəssisi qrupları daxildir. Hindistan Hərbi Hava Qüvvələrinə aid fəlakətdən xilasetmə materialı və xilasetmə qrupu daşıyan ilk təyyarə Adanaya çatıb. Hindistan Türkiyəyə Humanitar Yardım və Fəlakətlərə Yardım (HADR) ilə daha iki C-17 təyyarəsi göndərəcək. İlk NDRF komandası tibbi ləvazimatlar, qazma maşınları və yardım səyləri üçün tələb olunan digər avadanlıqlar daxil olmaqla, 50 nəfərlik heyətdən və xüsusi təlim keçmiş it dəstəsindən ibarət idi. Fevralın 9-da Hindistan xilasediciləri, it dəstələrini, dərman və avadanlıqları daşıyan cəmi altı IAF C-17 Globemaster III təyyarəsi göndərdi.[274]
  • İran fevralın 7-də Suriyaya 45 ton dərman, ərzaq, çadır və adyal çatdırdı.[149] Suriya Mülki Aviasiya İdarəsinin rəhbəri Bassem Masour daha çox humanitar yardımın gəldiyini söylədi.
  • İraq 70 ton ərzaq, tibbi ləvazimat, ədyal və digər yardım ləvazimatlarından ibarət ilk yardım partiyasını çatdırmaq üçün iki təyyarə göndərib. 150 tibb işçisindən ibarət İraq Qızıl Aypara könüllülərindən ibarət bir qrup Türk Qızıl Aypara qruplarına, yardım işlərinə, humanitar yardım qrupları tərəfindən aparılan evakuasiya və xilasetmə fəaliyyətlərinə dəstək olmaq üçün Türkiyəyə endi.[275]
  • İsrail əsasən Adana və Qaziantep bölgələrinə 430 axtarış-xilasetmə, 15 yük təyyarəsi və humanitar yardım işçisi göndərib. İsrail ordusu 150 nəfərlik heyət göndərib. Birləşmiş Hatzalah Türkiyəyə üçüncü qrup həkim, tibb bacısı, xilasedicilər və psixotravma mütəxəssisi, su təmizləyici qurğular da daxil olmaqla 10 ton avadanlıq və humanitar yardım göndərib. Qaziantepdə İsrail səhra xəstəxanasının yaradılması müdafiə naziri Yoav Gallant tərəfindən təsdiq edilmişdir.[276][277]
  • Qırğızıstan FHN-nin 67 xüsusi işçisi və 2 axtarış iti göndərib.
  • Livan Suriyaya Mühəndis Alayından 20 Livan Mülki Müdafiə və 20 Livan Ordusu əsgərini göndərdi. Eyni zamanda Türkiyəyə ordunun mühəndis əsgərlərindən, Livan Qızıl Xaç Cəmiyyətinin həkimlərindən və yanğınsöndürənlərindən ibarət bir qrup göndərdi.[278]
  • Hollandiya Türkiyəyə 65 nəfər və 8 it daxil olmaqla 4 xilasetmə qrupu yerləşdirib.[279] Yardım və pul toplama kampaniyalarına start verilib. İlk bir neçə gündə bir neçə milyon avro toplandı.[280]
  • Şimali Makedoniya təxminən 100.000 avro maliyyə yardımı, 10.000 ədyal və 200 sanitar xərək də daxil olmaqla, 40 xilasedici və 22 xüsusi təyinatlıdan ibarət bir qrup göndərdi.[281][282] Əlavə 36 xüsusi təyinatlı göndərildi.
  • Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti zəlzələ qurbanları üçün 7 günlük milli matəm elan edib və həmçinin zəlzələ zamanı Famaqustadan gələn voleybol komandasının qaldığı Adıyamanda çökmüş otelə xilasedicilər göndərib.[283]
  • Pakistan qış üçün hazırlanmış çadırlar və ədyallar göndərdi. Təbii fəlakətdən zərər çəkmiş ərazilərdə fəaliyyət göstərmək üçün təlim keçmiş həkimlər, feldşerlər, tibb bacıları və texniklərdən ibarət qruplar da öz avadanlıqları və dərman vasitələri ilə göndərilib. Pakistan həmçinin yardım aparan iki C-130 təyyarəsi və 36 axtarış-xilasetmə personalı göndərib. Dəmir Yolları Naziri (PİA) bir təyyarənin 51 nəfərlik xilasetmə qrupunu İstanbula aparacağını söylədi. Baş nazirlik yardım fondunun yaradılmasını təkrarladı və bir aylıq maaşının yardım fonduna bağışlanacağını açıqladı. Bu, Pakistan xalqı tərəfindən çox tənqid edildi, çünki daşqından zərər çəkmiş Pakistan xalqına hələ də bütün lazımi şəraiti yaradılmadı.[284][285]
  • Filippin Türkiyə və Suriyaya 85 nəfərlik komanda göndərib. Filippin hökuməti də mühəndislər və səhiyyə işçiləri göndərəcək və digər zəruri yardımları göstərəcək.[286]
  • Rumıniya, Rumıniya Fövqəladə Hallar üzrə Baş Müfəttişliyinin (İGSU) axtarış-xilasetmə müdaxilələri üzrə ixtisaslaşmış qrupları və 60 nəfərdən ibarət SMURD tibbi qrupları, 4 xilasedici it və müvafiq xüsusi avadanlıqdan ibarət Rumıniya Hərbi Hava Qüvvələrinin üç təyyarəsini göndərib.[287][288]
  • Rusiya axtarış-xilasetmə qrupu zəlzələdən sonra dağıntıları təmizləyir
    Rusiya Suriyaya xilasetmə qrupları göndərir, burada bu ölkədə yerləşdirilən Rusiya hərbi qüvvələri dağıntıların təmizlənməsi və sağ qalanların axtarışına kömək etmək üçün artıq 300 nəfərdən ibarət 10 bölmə göndərib. Zəlzələdən sonra baş verən genişmiqyaslı yanğınların söndürülməsi üçün Be-200 təyyarəsi göndərilib.[289] Rusiya iki ölkəyə uçmaq üçün təcili xilasetmə İlyushin-76 təyyarələrinin hazır vəziyyətdə olduğunu bildirdi.[290][291]
  • Səudiyyə Ərəbistanı Kralı və vəliəhd şahzadəsi KSArelief veb-saytı vasitəsilə 500.000 səudiyyəli donordan 47 milyon ABŞ dolları toplanan ictimai yardım kampaniyasına hələ də davam edir. Həmçinin sağlamlıq, sığınacaq, qida və maddi-texniki yardım təmin edən hava körpüsü işlətməklə, xilasetmə qrupları və ağır texnika vasitələri göndərilir.[292][293]
  • Cənubi Koreya axtarış-xilasetmə qrupları və hərbi personal da daxil olmaqla 118 xilasedici göndərdi.[294]
  • Sinqapur 7 fevral 2023-cü ildə Sinqapur Mülki Müdafiə Qüvvələrinin (SCDF) ixtisaslaşmış Fəlakətlərə Yardım və Xilasetmə Qrupunu (DART) Aslan Ürək əməliyyatının bir hissəsi olaraq 20 nəfərlik ilkin heyətlə göndərdi..[295] Həmin gün Türkiyənin Sinqapurdakı səfiri Mehmet Burçin Gönenli də “Aslan Ürək” əməliyyatı kontingentinə təşəkkür etmək üçün SCDF qərargahında olub.
  • İsveçrə İnkişaf və Əməkdaşlıq Agentliyi İsveçrə Humanitar Yardım Bölməsindən, ordu personalından və səkkiz xilasedici itdən ibarət 80 nəfərlik komandanı yerləşdirib. Türkiyədə ümumilikdə 29 İsveçrə ordusunun şəxsi heyəti var. İsveçrənin “Caritas” qeyri-hökumət təşkilatı Suriyadakı doqquz işçisini xilasetmə işlərinə kömək etmək və maliyyə yardımı göstərmək üçün səfərbər edib. Bundan əlavə, Rega havadan xilasetmə təyyarəsi Türkiyəyə on mütəxəssis və altı xilasedici it göndərib.
  • Tayvan Türkiyəyə 2.000.000 ABŞ dolları bağışlayacağını və ölkəyə bir xilasetmə qrupu göndərəcəyini açıqladı.[296]
  • Tayland: Fevralın 9-dan etibarən Tayland Hökuməti Türkiyə hökumətinə 5 milyon baht (təxminən 150 min ABŞ dolları) məbləğində ilkin maliyyə dəstəyi bağışladı və Daxili İşlər Nazirliyinin Tayland Fəlakətlərin Qarşısının Alınması və Zərərlərinin Azaldılması Departamentindən 42 nəfərlik bir komanda yerləşdirdi.[297]
  • Birləşmiş Krallıq fevralın 7-də gələn 77 axtarış-xilasetmə mütəxəssisi və 4 axtarış itindən ibarət bir qrup göndərdi.[298] Onlar həmçinin gigiyena və tibbi dəstlər, çadırlar, ədyallar və ağır iş avadanlığı daxil olmaqla 8 milyon funt sterlinqlik dəstək verməyi öhdələrinə götürmüşlər.[299]
  • Amerika Birləşmiş Ştatları iki axtarış-xilasetmə qrupu göndərdi: 79 nəfər və 6 itdən ibarət VA-TF1 və 78 üzvü olan CA-TF2.[300]
  • Vyetnam Yanğından Mühafizə və Xilasetmə Polisi Departamentindən, İctimai Təhlükəsizlik Nazirliyindən və Müdafiə Nazirliyindən 100 xilasedicini avadanlıq və tibbi ləvazimatlarla birlikdə Türkiyəyə göndərib.[301]

Təşkilatlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

TÜRKSOY
Beynəlxalq Türk Mədəniyyət Təşkilatı (TÜRKSOY) da maddi və mənəvi olaraq bu faciəli günlərdə qardaş Türkiyənin yanında idi. TÜRKSOY-un baş katibi Sultan Raevin göstərişi ilə təşkilatın əməkdaşları zəlzələ bölgələrinə gedərək zərərçəkənlərə dəstək veriblər.[302]
Ərəb Liqası

Ərəb Dövlətləri Liqasıbın baş katibi Əhməd Əbul Qeyt “bu humanitar fəlakətdən zərər çəkənlərə kömək etmək üçün beynəlxalq yardıma çağırdı.[303]

Avropa Birliyi (AB)

Türkiyənin üzv olduğu Avropa Birliyinin Avropa Mülki Müdafiə Mexanizmi Türkiyənin tələbi ilə işə salındı.[304] AB 23 üzv dövlətdən Türkiyə və Suriyaya otuz bir xilasetmə qrupu və beş tibbi qrup göndərdi, Türkiyə və Suriyaya müvafiq olaraq 3 milyon avro və 3,5 milyon avro ayırdı və pul toplamaq üçün donor konfransı elan etdi.[305] Kopernik Proqramı həmçinin fövqəladə halların xəritələşdirilməsi xidmətlərini və digər yardımları təmin etmək üçün aktivləşdirildi.

Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatı (NATO)

NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberq də üzv ölkələrin dəstəyi səfərbər etdiyini bildirib.[306][307]

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT)

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Fəlakətlərin Qiymətləndirilməsi və Koordinasiyası, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Humanitar Məsələlərin Əlaqələndirilməsi İdarəsi, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı, BMT Uşaq Fondu (UNICEF) və Beynəlxalq Miqrasiya Təşkilatı də daxil olmaqla, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının bir neçə qurumu fəlakətlə bağlı əlaqələndirilmiş cavab tədbirləri elan etdi..[308] Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) Avropa Regional Direktoru Hans Kluge təşkilatın regional ofislərinin dərman və yardım avadanlıqlarının daşınması üçün beynəlxalq səylərə kömək etdiyini söylədi.[303][309] BMT təcili yardım fondundan 25 milyon dollar ayırdı.

BMT Türkiyə vasitəsilə Suriyaya humanitar yardım göndərib.

Dünya Bankı

Dünya Bankı yardım və bərpa prosesini dəstəkləmək üçün Türkiyəyə 1,78 milyard ABŞ dolları məbləğində yardım edəcəyini bildirib.[310][311]

Digər
  • Norveç Qaçqınlar Şurası, humanitar, qeyri-hökumət təşkilatı, Suriya daxilində ən çox zərər çəkənlərə birbaşa dəstək verəcəklərini söylədi. Onlar Suriya və Türkiyənin cənubunda kollektiv yardım səylərini dəstəkləmək üçün maliyyə resurslarının dərhal səfərbər edilməsi üçün beynəlxalq ictimaiyyətə müraciət etdilər.[312]
  • CARE Avstraliya zəlzələlərdən təsirlənənlərə qida, sığınacaq, su və digər həyat xilasedici ləvazimatlar daxil olmaqla təcili yardım göstərmək üçün təcili müraciət başlatdı.[313]
  • Caritas Internationalis xeyli pul yığdı.[314]
  • World Jewish Relief xeyriyyə təşkilatı Türkiyəyə təcili yardım göstərmək üçün təcili müraciət başlatdı.[315] Yəhudi Federasiyası Türkiyə üçün pul topladı.[316] 50-dən çox yəhudi icması zəlzələdən xilas olmaq üçün yardım göstərdi.[317]
  • AHBAP,[318] Türkiyə Xeyriyyə Fondu (ABŞ-da)[319] və Türk Qızıl Aypara (dünyadakı digər BQXK üzvləri ilə yanaşı)[320] kimi bir sıra türk humanitar təşkilatları da qurbanlara yardım üçün təcili müraciətlər etdi.
  • Alman xeyriyyə təşkilatı Beynəlxalq Axtarış və Xilasetmə (ISAR Germany) bir neçə Alman Federal Polisinin dəstəyi ilə Türkiyəyə 40 xilasedici göndərdi.[225] Deutsche Telekom Almaniya, Türkiyə və Suriya arasında bir həftə ərzində pulsuz zənglər etdi və 1 milyon avro bağışladı.[321]
  • İraq Qızıl Aypara Cəmiyyəti bildirib ki, İraq Hərbi Hava Qüvvələrinin təyyarələri ilə Suriyaya humanitar yardımın ilk dəstəsi, IRCS-dən bir yardım qrupu və İraq Xarici İşlər Nazirliyindən bir qrupun müşayiəti ilə, ilk yardım dəstəsinə 60 ton ərzaq, yardım və tibbi ləvazimatlar, həmçinin sığınacaqlar, ilk yardım və digər əşyalar daxildir. Digər tərəfdən, İraq Qızıl Aypara Cəmiyyəti könüllülərinin (150) tibb işçisindən ibarət ilk qrupu yardım səyləri üçün Türkiyəyə endi.[322][323]
  • Beynəlxalq Xilasetmə Komitəsi hər iki ölkədə zərər çəkmiş icmalara dəstək vermək üçün inteqrasiya olunmuş cavab tədbirləri başlatdı. Buraya nağd pul və məişət dəstləri, qadınlar və qızlar üçün dəstlər, dəsmal və yorğanlar daxil olmaqla gigiyena ləvazimatları, eləcə də təsirə məruz qalan ərazilərdə əsas sağlamlıq xidmətləri kimi zəruri əşyalar daxildir.[324]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. 1 2 3 4 5 6 https://www.yenisafak.com/deprem-hangi-illlerde-oldu-6-subat-2022-merkezussu-kahramanmaras-pazarcik-olan-depremin-hissedildigi-10-il-h-4505127.
  2. https://web.archive.org/web/20230206021003/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jllz/executive.
  3. https://www.washingtonpost.com/world/2023/02/05/turkey-earthquake-istanbul-death-toll/.
  4. https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jllz/executive. earthquake.usgs.gov.
  5. https://www.aljazeera.com/news/2023/2/25/death-toll-climbs-above-50000-after-turkey-syria-earthquakes.
  6. Marsi, Zaheena Rasheed,Federica. "Hundreds dead as powerful earthquake shakes Turkey, Syria". www.aljazeera.com (ingilis). 2023-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-06.
  7. Güvercin, S.E.; Karabulut, H.; Konca, A.O.; Doğan, U.; Ergintav, S. "Active seismotectonics of the East Anatolian Fault". Geophysical Journal International. 230 (1). 2022: 50–69. doi:10.1093/gji/ggac045. 10 October 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  8. Naddaf, Miryam. "Turkey–Syria earthquake: what scientists know". Nature. 6 February 2023. doi:10.1038/d41586-023-00364-y. PMID 36750695 (#bad_pmid). 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  9. Chorowicz, J.; Luxey, P.; Lyberis, N.; Carvalho, J.; Parrot, J.-F.; Yürür, T.; Gündogdu, N. "The Maras Triple Junction (southern Turkey) based on digital elevation model and satellite imagery interpretation". Journal of Geophysical Research: Solid Earth. 99 (B10). 1994: 20225–20242. Bibcode:1994JGR....9920225C. doi:10.1029/94JB00321. 2023-02-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-10.
  10. Akyuz, H. Serdar; Altunel, E.; Karabacak, Volkan; Yalciner, Cahit Caglar. "Historical earthquake activity of the northern part of the Dead Sea Fault Zone, southern Turkey". Tectonophysics. Elsevier. 426 (3–4). 2006: 281–293. Bibcode:2006Tectp.426..281A. doi:10.1016/j.tecto.2006.08.005.
  11. Kesik, Muharrem. "Maraş Depremi (1114)" [Marash earthquake (1114)]. Tarih Dergisi (türk). No. 42. Istanbul University. 2012. 43–46. ISSN 1015-1818. 18 October 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 October 2022.
  12. Uddin, R. "Five deadly earthquakes in the Middle East through history". Middle East Eye. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  13. "TURKEY 2023/02/06 01:17:35 UTC, Mw=8.0". GEOSCOPE Observatory. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  14. "Timeline: Turkey hit by most devastating earthquake since 1999". Al Jazeera. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  15. Gillespie, T. "More than 11,000 confirmed fatalities in Turkey and Syria in deadliest earthquake in over a decade". Sky News. 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  16. National Earthquake Information Center. "M 5.6 – 23 km NE of Musabeyli, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  17. National Earthquake Information Center. "M 5.6 – 16 km S of Nurdağı, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  18. National Earthquake Information Center. "M 5.1 – 6 km ESE of Hasanbeyli, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  19. National Earthquake Information Center. "M 4.8 – 23 km SW of Pazarcık, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  20. National Earthquake Information Center. "M 5.5 – 2 km S of Tut, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  21. National Earthquake Information Center. "M 4.8 – 10 km SSW of Nurdağı, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  22. National Earthquake Information Center. "M 5.2 – 21 km E of Nurdağı, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  23. National Earthquake Information Center. "M 4.6 – 15 km E of Denizciler, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  24. "M 4.7 – eastern Turkey". earthquake.usgs.gov. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  25. National Earthquake Information Center. "M 4.5 – central Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  26. National Earthquake Information Center. "M 4.4 – 6 km NW of Sincik, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  27. National Earthquake Information Center. "M 4.8 – 18 km N of Sincik, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  28. National Earthquake Information Center. "M 4.3 – Central Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  29. National Earthquake Information Center. "M 4.4 – eastern Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  30. National Earthquake Information Center. "M 4.5 – 3 km ENE of Pazarcık, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  31. National Earthquake Information Center. "M 5.0 – eastern Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  32. National Earthquake Information Center. "M 4.3 – 14 km W of Gölbaşı, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  33. National Earthquake Information Center. "M 4.4 – 8 km SW of Hassa, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  34. National Earthquake Information Center. "M 4.6 – central Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  35. National Earthquake Information Center. "M 4.6 – 3 km E of Anayazı, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  36. National Earthquake Information Center. "M 4.5 – 16 km WSW of Sincik, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  37. National Earthquake Information Center. "M 5.0 – 12 km NW of İskenderun, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  38. National Earthquake Information Center. "M 4.8 – 14 km SE of Çağlayancerit, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  39. National Earthquake Information Center. "M 4.6 – 12 km SE of Aşağı Karafakılı, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  40. National Earthquake Information Center. "M 4.5 - 14 km SSW of Aşağı Karafakılı, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  41. National Earthquake Information Center. "M 4.8 - 7 km SW of Pazarcık, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  42. National Earthquake Information Center. "M 4.6 - Turkey-Syria border region". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  43. National Earthquake Information Center. "M 4.3 - Central Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  44. National Earthquake Information Center. "M 5.8 - 13 km SW of Doğanşehir, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  45. National Earthquake Information Center. "M 5.7 - eastern Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  46. National Earthquake Information Center. "M 5.0 - 6 km W of Pazarcık, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  47. National Earthquake Information Center. "M 5.2 - 20 km ESE of Göksun, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  48. National Earthquake Information Center. "M 4.9 - 8 km N of Çağlayancerit, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  49. National Earthquake Information Center. "M 6.0 - 5 km NE of Göksun, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  50. National Earthquake Information Center. "M 4.8 - 7 km SSW of Nurhak, Turkey". United States Geological Survey. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  51. National Earthquake Information Center. "M 4.9 - 9 km N of Çelikhan, Turkey". United States Geological Survey. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  52. National Earthquake Information Center. "M 4.7 - 8 km N of Çelikhan, Turkey". United States Geological Survey. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  53. National Earthquake Information Center. "M 4.5 - 13 km WSW of Darende, Turkey". United States Geological Survey. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  54. National Earthquake Information Center. "M 5.0 - 3 km NNW of Nurhak, Turkey". United States Geological Survey. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  55. National Earthquake Information Center. "M 4.9 - 20 km SW of Göksun, Turkey". United States Geological Survey. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  56. National Earthquake Information Center. "M 5.1 - 3 km ENE of Kahramanmaraş, Turkey". United States Geological Survey. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  57. National Earthquake Information Center. "M 5.0 - 7 km SE of Nurhak, Turkey". United States Geological Survey. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  58. National Earthquake Information Center. "M 5.3 - 12 km NE of Gölbaşı, Turkey". United States Geological Survey. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  59. National Earthquake Information Center. "M 5.2 - 15 km NNW of Çelikhan, Turkey". United States Geological Survey. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  60. National Earthquake Information Center. "M 4.8 - 10 km E of Göksun, Turkey". United States Geological Survey. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  61. "M 4.2 - Central Turkey". earthquake.usgs.gov. 11 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  62. National Earthquake Information Center. "M 6.7 – Central Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  63. "Turkey reports at least 120 aftershocks following Monday's powerful earthquake". CNN. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  64. "TURKEY 2023/02/06 10:24:49 UTC, Mw=7.7". GEOSCOPE Observatory. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  65. Ng, D. "Relief workers brave Türkiye-Syria aftershocks to aid quake response". Channel NewsAsia. 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  66. "Search Results". USGS. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  67. "UW experts discuss the earthquake in Turkey and Syria". University of Washington. 9 February 2023. 17 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  68. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; Ozkan1 adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  69. Hernandez, J.; Brumfiel, G. "Here's what we know about what caused the Turkey earthquake". NPR. 7 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  70. Khaliq, R. u.; Calli, E. "Türkiye suffered 'worst' inland shallow earthquake in 21st century: Seismologist". Anadolu Agency. 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  71. Choi, J.-H.; Klinger, Y.; Ferry, M.; Ritz, J.-F.; Kurtz, R.; Rizza, M.; Bollinger, L.; Davaasambuu, B.; Tsend-Ayush, N.; Demberel, S. "Geologic Inheritance and Earthquake Rupture Processes: The 1905 M 8 Tsetserleg-Bulnay Strike-Slip Earthquake Sequence, Mongolia" (PDF). Journal of Geophysical Research: Solid Earth. 123. 2018. doi:10.1002/2017JB013962. 2023-02-18 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2023-02-12.
  72. E.-P., Donna; Haeussler, P. J.; Freymueller, J. T.; Frankel, A. D.; Rubin, C. M.; Craw, P.; Ratchkovski, N. A.; Anderson, G.; Carver, G. A.; Crone, A. J.; Dawson, T. E. "The 2002 Denali Fault Earthquake, Alaska: A Large Magnitude, Slip-Partitioned Event". Science (ingilis). 300 (5622). 2003: 1113–1118. Bibcode:2003Sci...300.1113E. doi:10.1126/science.1082703. ISSN 0036-8075. PMID 12750512. 2023-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-12.
  73. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; anss7.8 adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  74. National Earthquake Information Center. "M 7.5 – 4 km SSE of Ekinözü, Turkey". United States Geological Survey. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  75. National Earthquake Information Center. "M 7.8 - Central Turkey - ShakeMap". United States Geological Survey. 6 February 2023. 12 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 February 2023.
  76. Ravilious, K. "Geological impact of Turkey-Syria earthquake slowly comes into focus". The Guardian. 10 February 2023. 23 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 February 2023.
  77. "Gaziantep depremi ölü ve yaralı sayısı: Gaziantep'te kaç bina yıkıldı, ölü sayısı kaç oldu, kaç kişi yaralandı?" [Number of dead and injured in Gaziantep earthquake: How many buildings were destroyed in Gaziantep, how many were killed, how many people were injured?] (türk). Sabah. 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  78. 1 2 3 4 5 6 7 Göçümlü, B. Ç. "Sağlık Bakanı Koca: 10 ilde 17 bin 929'u hekim olmak üzere 143 bin 829 personelimiz hizmet veriyor" [Health Minister Husband: 143 thousand 829 personnel, 17 thousand 929 of whom are physicians, provide service in 10 provinces] (türk). Anadolu Agency. 9 February 2023. 12 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  79. "Bakan Karaismailoğlu: Adıyaman'da 3 bin 105 kişi hayatını kaybetti, 9 bin 716 kişi yaralı" [Minister Karaismailoğlu: 3 thousand 105 people lost their lives in Adıyaman, 9 thousand 716 people were injured]. TRT Haber. 10 February 2023. 12 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  80. 1 2 3 "Hatay'da son durum: '2 bine yakın yıkılmış bina var, kayıplarımız çok fazla'" [The latest situation in Hatay: 'There are nearly 2,000 destroyed buildings, our losses are too high']. BBC News (türk). 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  81. "Sağlık Bakanı Koca, Kahramanmaraş merkezli depremlere ilişkin açıklamada bulundu" [Health Minister Koca made a statement regarding the earthquakes in Kahramanmaraş.]. haberturk.com (türk). 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  82. "Şanlıurfa'da ölü, yaralı sayısı kaç ve kaç bina yıkıldı?". haberturk.com (türk). 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  83. "TÜRKİYƏDƏ ZƏLZƏLƏ: ölənlərin sayı 49 minə çatır (Yenilənib)". mia.az (az.).
  84. 1 2 "AFAD: 29 bin 605 kişi hayatını kaybetti" [AFAD: 29 thousand 605 people lost their lives] (türk). TRT. 18 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 February 2023.
  85. "Deprem felaketinde 7'nci gün: Can kaybı 24 bin 617'ye ulaştı!" [7th day in earthquake disaster: Loss of life reached 24 thousand 617!] (türk). BirGün. 11 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 February 2023.
  86. Temoçin, R. "Deprem sonrası moloz yığınına dönen binalar 'yasadışı yapıları' tekrar gündeme getirdi: 'İmar affı öldürdü'" [Buildings that turned into rubble after the earthquake brought 'illegal structures' to the agenda again: 'The construction amnesty killed it'] (türk). Cumhuriyet. 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  87. "Kahramanmaraş'ta 7.4 şiddetinde deprem! 'Enkaz altındayız yardım edin...'" [7.4 magnitude earthquake in Kahramanmaraş! 'We are under the rubble, help...'] (türk). Bursada Bugün. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  88. "Kahramanmaraş depreminde ölü ve yaralı sayısı artıyor" [death toll is rising in Kahramanmaras] (türk). Sözcü. 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  89. "Depremde yol yarıldı araçlar içine düştü". Sözcü. 8 February 2023. 10 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  90. Tondo, L.; Narlı, D. B.; Michaelson, R.; Hezaber, H. "No room for the dead as cemeteries in earthquake-hit Turkey and Syria fill up". The Guardian. 10 February 2023. 23 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  91. 1 2 "Turkey and Syria earthquakes: Travel warnings, what tourists need to know and where to donate". euronews (ingilis). 9 February 2023. 21 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  92. Barut, D. "Malatya üşüyor: Hava soğuyor, yardım yetersiz" [Malatya is getting cold: It's getting cold, help is not enough] (türk). Gazete Duvar. 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  93. "Yıkıldık Türkiyem" [We're Destroyed My Turkey] (türk). Karar. 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  94. Marcus, Lilit. "Ancient castle used by Romans and Byzantines destroyed in Turkey earthquake" (ingilis). CNN. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  95. Gures, Murat. "Live Updates: Powerful Quake Kills Hundreds in Turkey and Syria". The New York Times. 5 February 2023. 28 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 February 2023.
  96. Marcus, Lilit. "Ancient castle used by Romans and Byzantines destroyed in Turkey earthquake". CNN (ingilis). 2023-02-06. 2023-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-06.
  97. Boncuk, Mehmet. "Tarihi cami depremde hasar gördü". Sabah. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  98. 1 2 Timur, S.; Harman, G. "Despite an enormous rescue effort, many people are waiting for help". The New York Times. 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  99. Cebeci, E. B. "Hatay depreminde son durum: Ölü ve yaralı sayısı artıyor!" [Latest situation in Hatay earthquake: The number of dead and injured is increasing!]. Habertürk. 9 February 2023. 10 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  100. "Deprem Hatay'da havalimanının pistini yardı" [The earthquake broke the runway of the airport in Hatay] (türk). NTV. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  101. "Mansur Yavaş: 'Hatay Havalimanı'nın uçuşlara açılması için çalışmalara başladık'" [Mansur Yavaş: 'We have started work to open Hatay Airport to flights']. Cumhuriyet. 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  102. Sariyuce, Isil; Liakos, Chris. "Hatay airport in Turkey resumes operations following deadly earthquake". CNN. 12 February 2023. 16 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 February 2023.
  103. "Hatay'da iki devlet hastanesi depremde yıkıldı" [Two state hospitals in Hatay were destroyed in the earthquake] (türk). Diken. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  104. İHA. "Hatay'da depremin ardından doğal gaz boru hattı patladı" [After the earthquake in Hatay, the natural gas pipeline exploded]. Hürriyet Daily News (türk). 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  105. "Hatay'daki yıkım SÖZCÜ muhabirinin objektifine böyle yansıdı" [This is how the destruction in Hatay was reflected in the lens of SÖZCÜ reporter]. sozcu.com.tr (türk). 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  106. "Deprem sonrası Hatay'dan gelen görüntüler kan dondurdu" [Images from Hatay after the earthquake froze blood] (türk). Sözcü. 7 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  107. 1 2 "Footballer Atsu rescued from Turkey quake rubble". BBC Sport (ingilis). 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  108. "Large fire, plume of smoke at Turkey's Iskenderun port -witnesses". Reuters. 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  109. "Türkiye's Iskenderun port on fire after the quake, operations halted". Channel NewsAsia. 7 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  110. "Turkey: Fire extiguished at quake-damaged Iskenderun Port". DW News. 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  111. "Fire at Iskenderun port extinguished". BBC News. 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  112. "Turkey-Syria earthquake: Death toll passes 9,000". DW News. 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  113. "WATCH: Plane flies through smoke as port fire reignites". BBC News. 9 February 2023. 18 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  114. "Fire extinguished at Turkey's Iskenderun port". Reuters. 10 February 2023. 12 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 February 2023.
  115. "Hatay'da şimdi sular yükseldi" [Now the waters have risen in Hatay]. Yeni Akit Gazetesi. 7 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  116. 1 2 "MASSIVE QUAKES IN TURKEY AND SYRIA DAMAGE GAZIANTEP CASTLE, HERITAGE SITES". Artforum (ingilis). 7 February 2023. 9 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  117. "Son dakika: Türkiye'yi sarsan afette beşinci gün... Deprem felaketinde can kaybı 17 bin 674... Dakika dakika bölgelerimizden anlık bilgiler" [Last minute: Fifth day in the disaster that shook Turkey... Loss of life in the earthquake disaster 17 thousand 674... Instant information from our regions, minute by minute] (türk). Hürriyet. 10 February 2023. 18 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  118. "Turkey resorts to mass burials after massive earthquake". South China Morning Post. Tribune News Service. 10 February 2023. 22 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  119. "Rescuers work through night after Turkey quake kills thousands". BBC News. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  120. "Turkey earthquake: More than 5,000 victims buried at city's mass cemetery as mourners scramble for more graves". WION. 13 February 2023. 17 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 February 2023.
  121. "941 buildings collapsed in Turkish city of Kahramanmaras, interior minister says". CNN. 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  122. "Adıyaman'da 20 kişi hayatını kaybetti, belediye binası yıkıldı" (türk). Medyascope. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  123. "Diyarbakır'da deprem bilançosu: 255 vefat, 42'si ağır 901 yaralı" [Earthquake balance sheet in Diyarbakır: 255 deaths, 901 injured, 42 of them seriously] (türk). Rûdaw. 10 February 2023. 16 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 February 2023.
  124. "Mardin'de deprem sırasında kalp krizi geçiren Pelin öğretmen hayatını kaybetti" [Pelin teacher died of a heart attack during the earthquake in Mardin] (türk). Sözcü. 6 January 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  125. "Deprem sonrası Batman'da son durum" [The latest situation in Batman after the earthquake] (türk). Sonsöz. 6 January 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  126. "Deprem Bingöl'de Hasara Neden Oldu" [Earthquake Caused Damage in Bingol]. bingolonline.com (türk). 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  127. "Elazığ'da depremde hasar gördüğü için boşaltılan bina çöktü" [The building, which was evacuated because it was damaged in the earthquake in Elazig, collapsed]. aa.com.tr (türk). 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  128. "TSK deprem bölgesine "hava yardım koridoru" kurdu" [Turkish Armed Forces established an "air aid corridor" in the earthquake zone] (türk). Anadolu Agency. 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  129. "Son Dakika: AKP milletvekili Yakup Taş yaşamını yitirdi" [Last Minute: AKP deputy Yakup Taş passed away]. cumhuriyet.com.tr (türk). 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  130. "Yılmaz Vural yayında açıkladı: Ahmet Eyüp Türkaslan'ın cansız bedenine ulaşıldı" [Yılmaz Vural announced on the air: The lifeless body of Ahmet Eyüp Türkaslan was found]. NTV Spor. 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  131. Duvar, Gazete. "Eski vekil Sıtkı Güvenç depremde vefat etti". Former deputy Sıtkı Güvenç passed away in the earthquake (türk). 2 September 2023. 11 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 February 2023.
  132. United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. "Türkiye, Syria - Earthquake, update (DG ECHO, AFAD, UN OCHA, GDACS, SOHR, Copernicus EMSR) (ECHO Daily Flash of 13 February 2023)". ReliefWeb. 13 February 2023. 14 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 February 2023.
  133. 1 2 3 "8 أيام على الـ ـفـ ـاجـ ـعـ ـة.. نحو 7000 شخص تم دفـ ـنـ ـهـ ـم داخل الأراضي السورية ممن قـ ـضـ ـوا في كـ ـارثـ ـة فجر الاثنين الأسود". Syrian Observatory for Human Rights. 13 February 2023. 17 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 February 2023.
  134. United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. "WFP Türkiye and Syria Earthquake Response, Situation Report #2 (10 February 2023)". ReliefWeb. 11 February 2023. İstifadə tarixi: 12 February 2023.
  135. "Turkey-Syria earthquake: First commercial fuel shipment to enter northern Syria". Enab Baladi. 9 February 2023. 17 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  136. "Health Ministry: Death toll from earthquake has risen to 812 deaths and 1,449 injuries, in provinces of Aleppo, Lattakia, Hama, Idleb Countryside and Tartous". Syrian Arab News Agency. 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  137. 1 2 "72 after catastrophe | 3,556 people killed in Syria due to devastating earthquake". SOHR. 8 February 2023. 12 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 February 2023.
  138. Dakss, B.; Ott, H.; Reals, T. "Earthquakes hit Turkey and Syria, leaving more than 2,300 dead and thousands injured". CBS News. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  139. "Up to 5.3 million in Syria may be homeless after quake: UN". The Straits Times. Agence France-Presse. 11 February 2023. 21 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 February 2023.
  140. United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. "Northwest Syria Earthquake February 2023, Daily Highlights - 13/02/2023". ReliefWeb. 13 February 2023. 24 February 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 February 2023.
  141. Dabin, B.; al-Jazaeri, R. "283 deaths 173 injuries in the earthquake in Jableh, Lattakia". Syrian Arab News Agency. 9 February 2023. 10 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  142. "Four bodies pulled from rubble removal operations in Jableh". Syrian Arab News Agency. 10 February 2023. 11 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  143. al-Rhayiah, F.; Zain, H. "Six bodies pulled out from under a collapsed building in Jableh". Syrian Arab News Agency. 11 February 2023. 12 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 February 2023.
  144. 1 2 "Turkey earthquake: 7.8-magnitude quake kills at least 31 – and is felt elsewhere in the Middle East". Sky News. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  145. Hacaoglu, Selcan; Kozok, Firat. "Quakes Kill 2,500 in Turkey and Syria; Millions Lose Power". Bloomberg News. 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  146. "Destruction strikes at night as huge earthquake rocks Turkey and Syria – in pictures". The Guardian. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  147. "Photos show aftermath of two massive earthquakes that struck Turkey and Syria". CNBC. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  148. "'There's no one to help us': Syria's rebel-controlled zones in ruins after devastating earthquake". France 24. 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  149. 1 2 al-Jazaeri, Ruaa. "805 deaths, 142,000 quake-affected people in Lattakia Province-Governor". Syrian Arab News Agency. 14 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 February 2023.
  150. Muhammad, Z. "وزارة التربية السورية: وفاة 46 طالباً ومعلماً في اللاذقية جراء الزلزال" [The Syrian Ministry Of Education: 46 Students And Teachers Died In Lattakia As A Result Of The Earthquake] (ərəb). NPA Syria. 11 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 February 2023.
  151. 1 2 3 "زلزال تركيا.. 1348 قتيلا في سوريا حتى الآن". elaosboa.com (ərəb). 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  152. "Earthquake rescue mission finishes in Syria's Hama: official". Inform.kz. 7 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  153. Zain, H. "17 deaths and 23 injuries due to the earthquake in Hama". Syrian Arab News Agency. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  154. 1 2 3 "Live Updates | Aid, rescues in quake-hit Turkey, Syria". Associated Press. 9 February 2023. 21 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  155. Ashawi, K. "Shielded from war, Syria town emptied out by earthquake and floods". Reuters. 10 February 2023. 16 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 February 2023.
  156. Engelbrecht, Cora. "An Underground Hospital in Syria Fills With Quake Victims". The New York Times. 9 February 2023. 20 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 February 2023.
  157. "Death toll rises rapidly following powerful 7.8 quake in Turkey, Syria". 1 News. Associated Press. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  158. Fitzpatrick, M. "Massive earthquake kills hundreds in Turkey, Syria". Radio France Internationale. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  159. "Death toll after Turkey, Syria earthquake tops 1,400" (ingilis). Raidió Teilifís Éireann. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  160. Hayel, Ibrahim. "فاجعة الزلزال.. الموت يحصد 51 شخصاً من عائلة واحدة في إدلب" [The catastrophe of the earthquake.. Death claimed 51 people from one family in Idlib] (ərəb). Orient Net. 14 February 2023. 14 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 February 2023.
  161. "وفاة اللاعب السوري نادر جوخدار في الزلزال". Royanews. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  162. "The death of the player, Nader Joukhadar, and his son, Taj, in the Syrian earthquake". World Today news. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  163. Armstrong, C. "زلزال تركيا وسوريا: لماذا تعد حلب من أكثر المناطق تضررا من هذه الكارثة؟" [Turkey and Syria earthquake: Why is Aleppo one of the areas most affected by this disaster?]. BBC News (türk). 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  164. Abboud, A.; Thomas, M. "Inside Aleppo: BBC sees devastation after quake". BBC News. BBC Arabic. 10 February 2023. 17 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  165. "Earthquake stuns Syria's Aleppo even after war's horrors". Politico. Associated Press. 8 February 2023. 11 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  166. Hamijo, M. M. "المحامي العام الأول في حلب: تسليم 210 ضحايا لذويها ومن المتوقع ازدياد عدد الضحايا … محامي عام اللاذقية لـ"الوطن": الكشف على 400 ضحية منها لأسر بأكملها … نقيب الأطباء لـ"الوطن": العثور على طبيبين متوفين وطبيب وزوجته الطبيبة مازالا تحت الأنقاض" [The First Public Prosecutor in Aleppo: 210 victims were handed over to their families, and the number of victims is expected to increase... The Public Prosecutor of Lattakia told Al-Watan: Examination of 400 victims, including entire families... The Captain of Doctors told Al-Watan: two deceased doctors, a doctor and his wife, the doctor, were found still under the rubble] (ərəb). Al-Watan. 10 February 2023. 10 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  167. Adel, E. "زلزال سوريا.. انهيار مناطق أثرية في حلب بسبب الهزة الأرضية اليوم (تفاصيل)" [The earthquake in Syria... the collapse of archeological areas in Aleppo due to the earthquake today (details)] (ərəb). Al-Masry Al-Youm. 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  168. Heyman, Taylor. "Turkey earthquake before and after: How heritage sites look after devastation" (ingilis). MENA News. 7 February 2023. 22 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  169. Shaikhouni, L. "Turkey and Syria earthquake: 'The hospital was collapsing with my son inside'". BBC News. 8 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  170. "الأمم المتحدة: الأوضاع في سورية صعبة للغاية وفريقنا على الأرض يقيّم الاحتياجات" [United Nations: The situation in Syria is very difficult and our team is on the ground assessing the needs] (ərəb). The New Arab. 9 February 2023. 9 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  171. "At least 20 escape Syria prison holding IS inmates after quake". France 24. Agence France-Presse. 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  172. 1 2 3 "Powerful 7.8 quake knocks down buildings in Turkey, Syria". Associated Press News. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  173. "Israel to provide Syria with blankets, tents, medicine after earthquake". The Jerusalem Post (ingilis). 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  174. "Cracks, Fissures Risk Collapse of Buildings North of Damascus" (ingilis). Asharq Al-Awsat. 8 February 2023. 12 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 February 2023.
  175. "Major earthquake strikes Turkey, Syria; about 200 dead, many trapped (Update)". Cyprus Mail. Reuters. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  176. "Turkey earthquake: ancient monuments destroyed in cradle of civilisation" (ingilis). The Times of London. 10 February 2023. 19 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 February 2023.
  177. "آثار سوريا لم تسلم من الزلزال.. تضرر قلعتي حلب والمرقب" (ərəb). Al Arabiya. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  178. "Damage In Minaret Of Kobani's Grand Mosque After Earthquake". North Press Agency. 7 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  179. Jalabi, R.; England, A. "Syria suffers disaster upon disaster as earthquake follows years of war". Financial Times. 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  180. "Syrian newborn pulled alive from earthquake rubble". Channel NewsAsia. Agence France-Presse. 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  181. United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. "Syria Earthquake February 2023 Government-controlled areas, Daily Highlights - 13/02/2023". ReliefWeb. 13 February 2023. 24 February 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 February 2023.
  182. "248 schools affected by earthquake hit the country on Monday" (ərəb). Syrian Arab News Agency. 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  183. "5273 إنسان ضحـ ـايا الزلزال في سوريا.. ومئات الجثـ ـامـ ـين ترحل من تركيا" [5273 people died during the earthquake in Syria... and hundreds of corpses were deported from Turkey]. Syrian Observatory for Human Rights. 11 February 2023. 12 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 February 2023.
  184. "Most of them through the Bab al-Hawa crossing.. The death toll of the Syrians, as a result of the devastating earthquake in Turkey, who arrived in Syria, has increased to 1702" (Arabic). Syrian Observatory for Human Rights. 16 February 2023. 16 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 February 2023.
  185. Baladi, E. "Half of Syrians in Turkey live in the earthquake zone". Enab Baladi. 8 February 2023. 9 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  186. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; auto5 adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  187. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; auto13 adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  188. Sangar, Rohullah. "Foreign Ministry: About 100 Afghans Killed or Injured in Turkey Earthquake". TOLOnews. 8 February 2023. 9 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  189. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; auto14 adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  190. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; Pls83 adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  191. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; auto12 adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  192. "Türkiyədə zəlzələ nəticəsində həlak olmuş Azərbaycan Respublikası vətəndaşları barədə mətbuat məlumatı, Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Azerbaijan, published on 15 February 2023, Retrieved on 15 February 2023". 19 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 February 2023.
  193. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; auto10 adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  194. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; auto9 adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  195. 1 2 Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; auto6 adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  196. Agencies, Daily Sabah with. "Shoes found in debris but Hatayspor's Atsu still missing". Daily Sabah (ingilis). 15 February 2023. 17 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 February 2023.
  197. "Christian Atsu: Former Newcastle and Ghana winger still missing after Turkey earthquake". Sky Sports. 8 February 2023. 9 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  198. "Christian Atsu: Ghana player's whereabouts are unknown, says agent". BBC Sport. 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  199. "هزّة أرضية قوّية تُصيب سكان لبنان بالذعر فجراً... أضرار محدودة ولا خوف من تسونامي" (ərəb). An Nahar. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  200. "هل انهارت مبانٍ في شمال لبنان وبيروت... المولوي يوضح" (ərəb). Akhbar Al-Yaum. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  201. "New aftershock felt in Lebanon as minor damage reported from earthquake" (ingilis). Naharnet. 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  202. "לאחר רעידות האדמה שהורגשו באשדוד: סדק נגרם לעמוד בבניין מגורים באשדוד – דיירי הבניין פונו (וידאו)". ashdodnet.com (ivrit). 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  203. ""Eímai se sok…" – O Nikólas Ioannídis deíchnei ti zimiá sto spíti tou apó ton seismó" "Είμαι σε σοκ…" – Ο Νικόλας Ιωαννίδης δείχνει τη ζημιά στο σπίτι του από τον σεισμό ["I'm in shock..." – Nikolas Ioannidis shows the damage to his house from the earthquake]. Hello! (yunan). 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  204. "FOTO: Katérrefse plínthinos toíchos, "éthapse" ochímata tou Dímou Lefkosías" ΦΩΤΟ: Κατέρρευσε πλίνθινος τοίχος, "έθαψε" οχήματα του Δήμου Λευκωσίας [PHOTO: A brick wall collapsed, "burying" Nicosia Municipality vehicles]. alphanews.live (yunan). 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  205. "Strong quake knocks down buildings in Turkey and Syria; shaking felt across Israel". The Times of Israel. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  206. Ghazanchyan, Siranush. "Second quake hits Turkey and Syria, felt in Armenia". Public Radio of Armenia. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  207. "Devastating Earthquakes in Turkey, Syria Kill more than 1300, Felt across Lebanon – Al-Manar TV Lebanon". english.almanar.com.lb. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  208. Hamblin, Andrea; MacDiarmid, Campbell; Vasilyeva, Nataliya. "At least 597 found dead after powerful earthquake devastates Turkey and Syria". The Daily Telegraph. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  209. "هزات ارتدادية تصل العراق.. وكشف حجم الأضرار" [Aftershocks reach Iraq.. and reveal the extent of the damage]. Sky News Arabia (ərəb). 6 February 2023. 10 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 February 2023.
  210. "فيديو متداول يظهر حدوث أضرار في قلعة أربيل الأثرية جراء الزلزال الذي ضرب جنوبي تركيا ومناطق من سوريا.. للاطلاع على آخر الأخبار". Nabd. 6 February 2023. İstifadə tarixi: 11 February 2023.
  211. "هزة أرضية "زلزال" شعر بها سكان القاهرة" [An earthquake "earthquake" was felt by the residents of Cairo]. Al-Masry Al-Youm. 6 February 2023. 22 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 February 2023.
  212. Ragheb, M. ""البحوث الفلكية" تجيب عن الأسئلة الأكثر جدلا بعد زلزال تركيا وسوريا.. هل نحن بعيدون عن الأحزمة الزلزالية الخطرة؟.. وما التوزيع المكانى للنشاط الزلزالى فى مصر؟.. وهل مصر معرضة لحدوث زلزال قوى الفترة المقبلة؟" ["Astronomical Research" answers the most controversial questions after the earthquake in Turkey and Syria.. Are we far from dangerous seismic belts?.. What is the spatial distribution of seismic activity in Egypt?.. Is Egypt vulnerable to a strong earthquake in the coming period?"] (ərəb). Youm7. 10 February 2023. 12 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 February 2023.
  213. Mounir, J. M. "حقيقة تصدع كورنيش الإسكندرية وشرخ 20 مترًا بسبب زلزال تركيا.. تحرك عاجل من الأجهزة التنفيذية لإصلاح التصدع.. صب طبقة خرسانية وبلوكات 5 أطنان لحماية سور الكورنيش من الأمواج.. والمحافظ يوجه بسرعة الإصلاح.. صور" [The fact that the Alexandria Corniche cracked and a 20-meter crack due to the earthquake in Turkey.. Urgent action by the executive bodies to repair the crack.. Pouring a concrete layer and 5-ton blocks to protect the Corniche wall from waves.. And the governor directs the speed of repair.. Photos] (ərəb). Youm7. 7 February 2023. 12 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 February 2023.
  214. National Earthquake Information Center. "Loss PAGER – M 7.8, 26 km E of Nurda, Turkey" (PDF). United States Geological Survey. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  215. National Earthquake Information Center. "Loss PAGER – M 7.5, 4 km SSE of Ekinz, Turkey" (PDF). United States Geological Survey. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  216. Risklayer [risklayer]. "Update: 09.02.2023 CATDAT #Earthquake Model for #Turkey and #Syria: Median Fatality estimate: 52,355 (Range: 23,284 to 105,671) Unfortunately we have seen another day of increased damage patterns in various cities (mostly to the south) and some refinements to the model" (Tweet) (ingilis). 9 February 2023. 9 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  217. "Expert Estimates 180,000 Dead in Turkey, Syria Earthquake". Tasnim News Agency. 8 February 2023. 16 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  218. Clinton, Jane. "Turkey-Syria earthquake death toll likely to 'more than double', UN says". The Guardian. 11 February 2023. 23 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 February 2023.
  219. Soni, Mallika. "Turkey-Syria earthquake deaths to top 50,000: UN relief chief's dire prediction". Hindustan Times. 12 February 2023. 20 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 February 2023.
  220. "UNO befürchtet 50.000 Tote nach Erdbeben". Frankfurter Allgemeine Zeitung (alman). 12 February 2023. ISSN 0174-4909. 13 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 February 2023.
  221. "Nearly 26 million people affected by Turkey-Syria quake, says WHO". The Straits Times. Agence France-Presse. 12 February 2023. 12 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 February 2023.
  222. "Turkey's lira hits record low but rebounds after quake, stocks slip". Reuters (ingilis). 6 February 2023. 23 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 February 2023.
  223. "REFILE-UPDATE 3-Turkey's lira hits record low but rebounds after quake, stocks slip". Yahoo! Finance. Reuters. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  224. "Live Updates Turkey, Syria quake is deadliest since 2015". Associated Press. 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  225. 1 2 3 "Turkey-Syria earthquake: Death toll passes 11,000". Deutsche Welle. 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  226. Howard, L. S. "Earthquakes Deliver Another Blow to Turkey's Re/Insurance Industry: Reports". Insurance Journal (ingilis). 8 February 2023. 16 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 February 2023.
  227. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; bloht adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  228. do Rosario, Jorgelina. "Turkey earthquake could result in loss of up to 1% of country's GDP in 2023". Reuters. 16 February 2023. 21 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 February 2023.
  229. "Strong earthquake hits southern Turkey near Syrian border". Al Jazeera. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  230. "Türkiyədə 7 günlük ümummilli matəm elan edilib". report.az (az.). 6 Fevral 2023. 2023-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-06.
  231. "Hatay'da yıkım: Depremzedeler yardım bekliyor" (türk). Euronews. 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  232. 1 2 Guzel, M.; Alsayed, G.; Fraser, S. "Powerful quake rocks Turkey and Syria, kills more than 3,400". Associated Press. 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  233. "Cumhurbaşkanı Erdoğan: Depremde 912 vatandaşımız hayatını kaybetti" [President Erdoğan: 912 of our citizens lost their lives in the earthquake]. NTV. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  234. "Son Dakika... Bakan Kasapoğlu duyurdu: Türkiye'deki tüm spor organizasyonları süresiz durduruldu". cumhuriyet.com.tr (türk). 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  235. "Bakan Kasapoğlu duyurdu: Türkiye'deki tüm spor organizasyonları süresiz durduruldu". T24 (türk). 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  236. "Turkey closes schools nationwide for a week". CNN. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  237. "Somalı madenciler arama kurtarma çalışmalarına katılmak için deprem bölgesine hareket etti" (türk). T24. 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  238. "T.C. Cumhurbaşkanlığı" (ingilis). 9 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023 – Twitter vasitəsilə.
  239. "Schools in Türkiye's Malatya host around 250,000 earthquake victims". Daily Sabah. 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  240. "Twitter Down in Turkey as Quake Response Criticism Mounts". VOA News. 8 February 2023. 10 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  241. "Turkish Airlines helps in evacuation, transporting volunteers after quake". Daily Sabah. 7 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  242. "VPN nedir, nasıl kullanılır?". BBC Turkish. 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  243. "Adıyaman'da Bakan Karaismailoğlu ve valiye halk böyle tepki gösterdi". T24. 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  244. "Three inmates killed in prison riot in Turkey's quake-hit Hatay". Duvare. 9 February 2023. 9 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  245. "Turkey earthquake: Why did so many buildings collapse?". 8 February 2023. 22 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023 – www.bbc.com vasitəsilə.
  246. Butler, Daren; Coskun, Orhan. "Anger over Turkey's temporary Twitter block during quake rescue". 9 February 2023. 2023-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-10 – www.reuters.com vasitəsilə.
  247. "Arxivlənmiş surət". 2023-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-10.
  248. "Turkish cities could become 'graveyards' with building amnesty, engineers say". 26 February 2019. 19 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023 – www.reuters.com vasitəsilə.
  249. "Yardımlara 'AFAD koordine edecek' engeli". Artı Gerçek. 2023-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-10.
  250. "Sözcü Gazetesi". www.sozcu.com.tr.[ölü keçid]
  251. 1 2 Othman, N.; Qriema, S. "All teams and capabilities mobilized in Aleppo to remove rubble and treat the injured". Syrian Arab News Agency. 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  252. "Syria accused of playing politics with aid in aftermath of earthquake". The Guardian. 7 February 2023. 21 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  253. Wells, Elizabeth. "corridor between Turkey and Syria is now accessible". CNN. 8 February 2023. 9 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  254. Baladi, E. "Civil initiatives in regime areas do not meet the Quake-stricken people". Enab Baladi. 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  255. Baladi, E. "Local medics at maximum capacity in response to Turkey-Syria earthquake". Enab Baladi. 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  256. "Turkish leader Erdogan acknowledges problems with earthquake relief effort as death toll surpasses 12,000". The Straits Times. Reuters. 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  257. Mamarbachi, Henri. "Siria. Un terremoto dietro l'altro". Orient XXI. 2023-02-08. 2023-02-12 tarixində arxivləşdirilib.
  258. "Syrian Red Crescent Calls on West to Lift Sanctions". Tasnim News Agency (ingilis). 2023-02-12 tarixində arxivləşdirilib.
  259. "Kahramanmaraş'ta 7,7 büyüklüğünde deprem: 2 bin 316 kişi hayatını kaybetti". gazeteoksijen.com (türk). 6 Fevral 2023. 2023-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-06.
  260. "Son dakika... Ekipler canla başla mücadele ediyor: Depremde hayatını kaybedenlerin sayısı 2316'ya yükseldi". star.com.tr. 7 fevral 2022. 2023-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-06.
  261. Atay Alam, Hande. "Turkey receives offers of quake aid from nearly 100 countries". CNN. 9 February 2023. 12 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  262. "Albania Sends Team of Armed Forces in Turkey after Quake". Albanian Daily News (ingilis). 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  263. "Earthquake in Turkey: Algeria dispatches 89 specialized civil protection personnel". Algeria Service Press. 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  264. ռ/կ, «Ազատություն». "Armenia Sends Rescue Teams To Quake-Hit Turkey, Syria". «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (erməni). 7 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  265. "FHN-in Türkiyəyə göndərdiyi humanitar yardımın həcmi məlum olub". 2023-02-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-12.
  266. Mammadli, Nargiz. "Azerbaijan Sends Rescuers, Humanitarian Aid to Quake-Hit Türkiye". caspiannews.com (ingilis). 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  267. Schillewaert, Nils; Huyghebaert, Pieterjan. "Eerste delegatie van Belgische interventieteam B-FAST vertrekt vandaag naar Turkije, volgende week donderdag moet veldhospitaal klaar zijn" [The first delegation of the Belgian intervention team B-FAST is leaving for Turkey today, the field hospital must be ready next Thursday]. VRTnws (holland). 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  268. "Canada will send an 'initial' $10M for earthquake help as Turkey declares emergency - National | Globalnews.ca". Global News. 2023-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-10.
  269. People's Daily. "中国救援队抵达土耳其,将开展国际救援" [Chinese rescue team arrives in Turkey and will carry out international rescue]. Guancha.cn. 2023-02-08. 2023-02-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-10.
  270. "Šef hrvatskih spasilaca u Turskoj: 'Tragat ćemo za preživjelima koliko god bude potrebno'" [Croatian rescue team leader in Turkey: 'We will search for survivors for as long as necessary']. Jutarnji list (xorvat). Zagreb, Croatia. Hina. 9 February 2023. 11 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  271. "Razoran potres u Turskoj: Hrvatska poslala tim za spašavanje" [Devastating earthquake in Turkey: Croatia sends rescue team] (xorvat). Ministry of Internal Affairs of Croatia. 6 February 2023. 10 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  272. "Turkey accepts earthquake assistance from Cyprus after initially rejecting offer". Greek City Times. 8 February 2023. 12 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  273. "Greece sends rescue teams to Turkey – Statements of the Greek PM, Foreign Ministry and President Sakellaropoulou". Orthodox Times. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  274. "PM Modi Gets Emotional On Turkey Devastation, Recalls 2001 Gujarat Earthquake". NDTV.com. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  275. al-Allouni, R.; Zain, H. "Two Iraqi planes loaded with humanitarian aid arrives at Damascus Airport". Syrian Arab News Agency. 7 February 2023. 9 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  276. Schanen, Taylor, Naomi, Adam. "Countries rush aid, medical teams and rescue dogs to Turkey and Syria". Washington Post. The Washington Post. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  277. Gross, Judah Ari. "Another Israeli aid delegation takes off for southern Turkey after deadly quakes". Times of Israel. The Times of Israel. 13 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  278. February 2023, Naharnet Newsdesk 08. "Lebanese team rescues several people in quake-hit Turkey". Naharnet. 9 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  279. "Nederlandse Urban Search and Rescue-team in rampgebied aangekomen | Binnenland | Telegraaf.nl". 2023-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-10.
  280. "Veel donaties aan islamitische en Turks-Nederlandse noodhulporganisaties". nos.nl. 8 February 2023. 14 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  281. Buyuk, Hamdi Firat. "Europe, US, Balkan Countries, Pledge Aid for Quake-Hit Turkey". Balkan Insight (ingilis). 2023-02-06. 2023-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-06.
  282. "Vladata ispraḱa spasuvački timovi i armiski specijalci vo Turcija" Владата испраќа спасувачки тимови и армиски специјалци во Турција [The government is sending rescue teams and army special forces to Turkey]. ВОА (makedon). 2023-02-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-06.
  283. "North announces 7 day mourning after Turkey earthquake". Cyprus Mail. 6 February 2023. 10 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  284. "Pakistan stands in firm solidarity with Türkiye in the wake of the massive Earthquake – Ministry of Foreign Affairs". 2023-02-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-10.
  285. "Pakistan dispatches rescue team as death toll in Turkiye-Syria earthquake tops 5,000". 7 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  286. "PH sends 85-man team to Turkey". The Manila Times. 8 February 2023. 21 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  287. "Romania to send personnel specialised in search and rescue interventions to Turkey". stiripesurse.ro. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  288. "România trimite în Turcia 3 aeronave cu 60 de salvatori și 7 tone de echipamente". digi24.ro (rumın). 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  289. "МЧС отправило Бе-200 для тушения пожара в порту Искендерун в Турции". 2023-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-10.
  290. Times, The Moscow. "Russia Sending Aid to Turkey, Syria After Devastating Earthquake". The Moscow Times. 6 February 2023. 22 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 February 2023.
  291. Şablon:Cite Web
  292. "Public fundraising website from Saudi Arabia". February 2023. 2023-02-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-10.
  293. "السعودية: الحملة الشعبية جمعت 145 مليون ريال لمتضرري الزلزال". February 2023. 2023-02-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-10.
  294. Jae-seong, K. "South Korean rescue team departs for Turkey". The Korea Herald. 8 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  295. Cheng, Ian. "SCDF to send 20-member team to Türkiye to help with rescue efforts after deadly earthquake". CNA (ingilis). 7 February 2023. 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023. The team is from a contingent known as Operation Lionheart. The on standby round-the-clock contingent, with 79 members, was formed in 1990 and has since been deployed on 19 search and rescue or humanitarian relief assistance missions.
  296. "外交部公布土耳其賑災捐款專戶 援款增至200萬美元". Central News Agency (Taiwan) (çin). 7 February 2023. 12 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  297. "รัฐบาลไทยมอบเงิน 5 ล้านพร้อมส่งกู้ภัย 42 นายไปช่วยเหลือเหตุแผ่นดินไหวตุรกี-ซีเรีย" Arxivləşdirilib 2023-02-10 at the Wayback Machine workpointtoday.com. Accessed 9 February 2023.
  298. "Plane carrying UK search and rescue team arrives in Turkey". GOV.UK (ingilis). 2023-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-09.
  299. "UK sends life saving support to earthquake-hit Turkey and Syria". GOV.UK (ingilis). 2023-02-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-02-09.
  300. Smart, Sara. "Virginia first responders en route to Turkey". CNN. 7 February 2023. 12 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  301. "Vietnamese police set off for search, rescue mission in Turkey". en.vietnamplus.vn. 9 February 2023. 22 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  302. "TÜRKSOY-un heyəti zəlzələ bölgəsində yardım fəaliyyətini davam etdirir". medeniyyet.az. 2023-03-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-03-21.
  303. 1 2 "Live updates | EU rushes rescuers, satellite help to Turkey". Associated Press News. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  304. "Türkiye and Syria: Statement on the earthquake by High Representative Borrell and Commissioner for Crisis Management Janez Lenarčič". civil-protection-humanitarian-aid.ec.europa.eu. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  305. Kennedy, Niamh; Pokharel, Sugam; Liakos, Chris. "EU announces donor conference to raise emergency funds for Turkey and Syria". CNN. 8 February 2023. 9 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  306. "Hundreds dead in Turkey, Syria after powerful earthquake". Deutsche Welle. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  307. "Earthquake in Türkiye – Request for assistance and situation reports". NATO. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  308. "UN agencies launch emergency response after devastating Türkiye and Syria quake". UN News. 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  309. "Turkey earthquake: Death toll could increase eight-fold, WHO says". BBC News (ingilis). 6 February 2023. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  310. "Death toll climbs above 20,000 after Turkey-Syria earthquake". Al Jazeera. 9 February 2023. 13 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  311. "World Bank To Provide Turkey $1.78 Billion For Recovery After Earthquake". NDTV. Agence France-Presse. 9 February 2023. 11 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 February 2023.
  312. "Syria and Türkiye: Deadly earthquake will worsen humanitarian crisis". NRC. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  313. "Donate Now To The Turkey & Syria Earthquake Appeal". 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 February 2023.
  314. "Na ratunek ofiarom trzęsienia ziemi w Turcji i Syrii" [To rescue the victims of the earthquake in Turkey and Syria] (polyak). 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  315. "Turkey Earthquake Appeal" (ingilis). World Jewish Relief. 6 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  316. Haskel, Adam. "Jewish Federations, JDC raise money for Turkey". JNS.org (ingilis). 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  317. "Over 50 Jewish communities donated to earthquake relief efforts". The Jerusalem Post (ingilis). 8 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  318. "Ahbap Platformu Resmi Sitesi". 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  319. "Türkiye Earthquake Relief Fund". Turkish Philanthropy Funds (ingilis). 6 February 2023. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  320. "Donations for Earthquake in Pazarcık". Türk Kızılay Kurumsal Sitesi. 7 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 February 2023.
  321. Gretener, Jessie; Pokharel, Sugam. "Germany telecommunication company makes calls between Germany, Turkey and Syria free for a week". CNN. 7 February 2023. 9 February 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 February 2023.
  322. Şablon:Cite Web
  323. Şablon:Cite Web
  324. Şablon:Cite Web