Fəlsəfə terminlərinin izahlı lüğəti

  • İNDETERMİNİZM

    \ – qeyri-müəyyənlik, determinizmin ziddi olan bir fəlsəfi görüşdür.1. Ümumi olaraq səbəbiyyət qaydasına bağlı olmayaraq bir səbəbə bağlı olmayan h

    Tam oxu »
  • İNDİVİDUALİZM

    \. Ümumiyyətlə hamıya olmayıb əslində tək şəxsə üstünlük verən və ona istinad edən görüş, düşüncə şəklidir

    Tam oxu »
  • İNDUKSİYA

    \ əqlinəticələrin tiplərindən biri və tədqiqat metodu.

    Tam oxu »
  • İNFORMASİYA

    \ – müəyyən xəbərlər, hər hansı məlumatların, biliklərin məcmusu.

    Tam oxu »
  • İNFORMASİYA

    \ – Komputerə daxil edilən, onda saxlanılan yaxud istehsal olunan bilik, məlumat. Mənşəcə ingilis sözüdür

    Tam oxu »
  • İNİKAS

    \ – inikas xassəsini, onun məzmunu və formalarını, dinamikasını, idrak prosesində rolunu öyrənən nəzəriyyə

    Tam oxu »
  • İNİTSİYASİYA

    Sinfi quruluşa qədərki cəmiyyətin həyatında initsiyasiyalar (təqdis adətləri) böyük rol oynayırdı (latınca ―initsiare‖-başlamaq)

    Tam oxu »
  • İNKAR

    \ – Materialist dialektikada inkar inkişafın zəruri cəhəti, şeylərin keyfiyyətcə dəyişməsinin şərti kimi nəzərdən keçirilir \

    Tam oxu »
  • İNKİŞAF

    \ – maddi və ideal obyektlərin geriyə dönməz və istiqamətli olması ilə səciyyələnən qanunauyğunluq keyfiyyət dəyişməsi

    Tam oxu »
  • İNQİLAB

    \ qaləbə \. 1. Daimi ictimai sistemi dəyişdirmə və yenidən formalaşdırma; yavaş inkişafda olan dünyanın ziddinə ictimai həyatda və siyasi vəziyyətdə

    Tam oxu »
  • İNNEİZM

    \ – fitrətçilik: Sonradan qazanılmış olanın ziddi olan, yəni fitri doğuştan olan. İnsanda xarakterik xüsusiyyətlərin fitrətdən onunla bərabər doğulma

    Tam oxu »
  • İNSAN

    \– tarixi prosesin, Yer üzərində maddi və mənəvi mədəniyyətin inkişafının subyekti, həyatın digər formaları ilə genetik bağlı olan və bu formalardan

    Tam oxu »
  • İNSAN

    \ - əqli olan canlı varlıq. Bir tərəfdən canlı varlıqlar, heyvanlar aləminin bir üzvü, növü. Digər tərəfdən isə onu keçən bir varlıq, qamətli yüru

    Tam oxu »
  • İNSTİNKT

    \ –heyvan növünün bütün nümayəndələrində ortaya çıxan və həyatın mühafizə edilməsinə yarayan şüursuz fəaliyyətə və davranış formasına deyilir

    Tam oxu »
  • İNSTRUMENTALİZM

    \ - Düşünmə formalarının, qaydaların, məntiq və əxlaq formalarının yalnız həyatın müxtəlif şərtlərinə uyğun əmələ gəlmə vasitələri Amerika filosofu

    Tam oxu »
  • İNTEQRASİYA

    Etnik proseslərin xarakterini müəyyənləş-dirmək üçün əksər hallarda inteqrasiya, konsolidasiya və assimil-yasiya kimi latın terminlərindən istifadə

    Tam oxu »
  • İNTELİGENSİYA

    \ 1.Əqlin ruhu idarəedici təbəqəsi.

    Tam oxu »
  • İNTELLEKTUALİZM

    \ – zehniyyət: Prinsip olaraq hər şeyin zəkaya, zehni ünsürlərə bağlanacağını, onlarla əlaqələndiriləcəyini qəbul və iddia edən fəlsəfi görüş

    Tam oxu »
  • İNTELLEKTUALİZM

    \ intellekt vasitəsilə idrakı ilk plana çəkən və metafizikcəsinə hissi idrakdan və praktikadan ayıran fəlsəfi təlim

    Tam oxu »
  • İNTENSİONALLIQ

    \ şüurun predmetə istiqamətləndirilməsi \.

    Tam oxu »
  • İNTERPRETASİYA

    \ – istər metariyaziyyatda və metaməntiqdə, istərsədə bütövlükdə Elmdə mühüm rol oynayan semantik anlayış

    Tam oxu »
  • İNTİBAH

    \ \ – feodalizmin dağıldığı və erkən burjua cəmiyyətinin təşəkkülü dövründə Avropada \ inkişaf etmiş fəlsəfi və sosioloji təlim

    Tam oxu »
  • İNTİZAM

    \– insanlar arasında ictimai əlaqənin spesifik forması; maddi istehsal şəraitindən obyektiv surətdə meydana gəlir, birgə fəaliyyət üçün zəruri olan

    Tam oxu »
  • İNTROSPEKSİYA

    \ – insanın öz daxili psixi hadisələrini müşahidə etməsi, özünümüşahidə.

    Tam oxu »
  • İNTROYEKSİYA

    \ – natruralist və seyrci \ materializmin şərhini və tənqidini vermək üçün Avenarius bu materializmin əksinə ―prinsipial koordinasiya‖ nəzəriyyəsini

    Tam oxu »
  • İNTUİSİYA

    \ – nəyinsə qəflətən açılması, bir əlaqənin birdən, birbaşa vasitəsiz kəşf edilməsi, yaxalanması. İntuisiya insandan əslində hisslərin fövqündə olan

    Tam oxu »
  • İNTUİSYONİZM

    \, intuitizmə əql, mənalı düşüncə qarşısında üstünlük verən, intuisi-yanı biliyin, xüsusilə də fəlsəfi biliyin əsası olaraq görən təlim

    Tam oxu »
  • İNVARİANTLIQ

    \ – kəmiyyətlərin, tənliklərin, qanunların dəyişməz qalmaq, koordinatların və zamanın müəyyən çevrilmələrində saxlanıla bilmək xassəsi

    Tam oxu »
  • İNZAR

    (إ ظَاس ) – ortaya çıxma, görünmə. Terminin kökü ərəbcədə ―nəzərə‖ üç hərfli felidir. Dilimizdə çox işlətdiyimiz nəzər sözü də bu kökdəndir

    Tam oxu »
  • İRADƏ

    \- insanın bu və ya digər hərəkətlərinin yerinə yetirilməsinə doğru yönəldilmiş şüurlu meyli.

    Tam oxu »
  • İRIM

    1- Sehr, əfsun, 2- İçinden su axan torpaq, ərazi.

    Tam oxu »
  • İRQ

    Tarixən konkret bir ərazidə qərarlaşan, nəsildən-nəslə keçən fiziki əlamətlər kompleksinə görə bir-birindən fərqlənən böyük insan qruplarına irq deyi

    Tam oxu »
  • İRRASİONAL

    \ – əqllə qavranıla bilməyən, əsassız, bəzən də ruhi, mənəvi olanlara deyilir. Zəka ilə, təfəkkürlə dərk edilə bilməyən, məntiqi anlayışlarda ifadə o

    Tam oxu »
  • İRRASİONALİZM

    \ – Zəkanın, təfəkkürün idrakı imkanlarının məhdudluğunu israr edən və intuisiyanı, hissi, instinkti və s

    Tam oxu »
  • İRŞAD

    (ər. إسشاد ) – dorğu yolu tapmaq, hidayətə çatmaq deməkdir. Bəzən dini terminologiyada müsəlman olmaq, imanlı olmaq yaxud pis vərdişlərdən çəkinmək m

    Tam oxu »
  • İRTÜK

    dəyər, qiymət.

    Tam oxu »
  • İSBAT

    \ – önə sürülən bir şeyin həqiqətini göstərməkdə izlənilən təfəkkür müddəti. Sübut etməkdə önə sürülən şey

    Tam oxu »
  • İSLAM

    \ – itaət etmə - dünyada geniş yayılmış monoteist dinlərdən biri.

    Tam oxu »
  • İSMAİLİLİK

    şiəlikdə təriqət. VIII əsrdə Xilafətdə sinfi ziddiyyətlərin kəskinləşməsi nəticəsində yaranmışdır. İsmaililik, İslami müxalifət hərəkəti olan Əli yan

    Tam oxu »
  • İSTƏK

    \ – sövqedici qüvvə, müstəqilliyini də qoruyub saxlayan arzu etmə, diləmə.

    Tam oxu »
  • İSTİDLAL

    \ – Verilmiş bir və ya daha çox prinsipdən nəticə çıxarma fəaliyyəti. Həqiqəti naməlum qalan bir prinsipin doğru olaraq qəbul edilmiş başqa prinsiplər

    Tam oxu »
  • İSTİDLAL

    (ər. إعرذلال ) – dəlil çıxartmaq, elmi prinsiplərə əsaslanaraq elmi nəticələrə gəlmək. Sözün kök kərflərini ―dəl‖ və ―ləm‖ hərfləri təşkil edir

    Tam oxu »
  • İSTİNBAT

    (ər. إعر ثُؾ )- Bir hökümdən başqa bir höküm çıxarmaq. Hərfi anlamda ―nəbata‖ (ثَؾ ) su çıxartmaq, yetirmək mənalarını verir

    Tam oxu »
  • İSTİYAA

    (ər. إعر اُع ) Allahın canlılarda yaratdığı və canlının özüylə əməllərinin iradi və ixtiyari olaraq işlədiyi şeydir

    Tam oxu »
  • İŞARƏ

    \- idrakda digər predmetin, hadisənin, hərəkətin, subyektiv törəmənin işarəsi, ifadəsi və nümunəsi kimi çıxış edən hissən qavranılan maddi predmet, h

    Tam oxu »
  • İŞRAQ

    \ – kəşf, işıqlanma, nurlanma, ilham gəlmə. Günəşin doğması \ necə əşyanın görülməsini mümkünləşdirirsə, mənəvi bir kəşf, ilham və ya müşahidə ol

    Tam oxu »
  • İŞRAQİLİK

    \ – Orta əsrlərdə müsəlman ölkələrində yayılmış fəlsəfi cərəyan.

    Tam oxu »
  • İTKİ

    \ – insanı bir şüur cəhdi lazım gəlmədən yaşama cəhdinə yönəldən, onu özlüyündən fəaliyyətə sürükləyən, tətbiq etmə sahəsini genişləndirən ruhi q

    Tam oxu »
  • İUDAİZM

    əsasən yəhudilər arasında yayılmış din. Qədim yəhudi tayfalarının bütpərəstlik politeizmindən \ meydana gəlmiş İudaizm e

    Tam oxu »
  • İYERARXİYA

    \ – çoxsəviyyəli mürəkkəb sistemlərdə struktur münasibətlərin şaquli xətt üzrə ayrı-ayrı səviyyələr arasındakı qarşılıqlı əlaqələrin nizamlılığı, m

    Tam oxu »